બાણેશ્વરનો મેળો 2083

દક્ષિણ રાજસ્થાનના ભીલોનો આ મેળો બે નદીઓના સંગમે રેતીના બેટ પર ભરાય છે.

બાણેશ્વરનો મેળો રાજસ્થાનના ડુંગરપુર વિસ્તારમાં માહી અને સોમ નદીઓના સંગમ પાસેનો મોટો આદિવાસી તીર્થ અને સામાજિક મેળો છે. રાજસ્થાન, ગુજરાત અને મધ્ય પ્રદેશના ભીલ પરિવારો બાણેશ્વર મહાદેવ તથા નજીકનાં વિષ્ણુ મંદિરોમાં દર્શન કરવા આવે છે. સ્થાનિક ભક્તિપરંપરામાં સંત માવજીના ઉપદેશ અને સ્મૃતિનું પણ મહત્વ છે. સ્થળના નામ અને પવિત્ર કથાઓની જુદી સમજણ મળે છે; શિવલિંગ તૂટ્યું હતું એવી અચકાસેલી એક જ વાતને સત્ય ગણવી યોગ્ય નથી.

મહા પૂનમ પહેલાંના દિવસોમાં પરિવારો નદીકાંઠે પડાવ કરે છે, મંદિરદર્શન, પૂજા અને પિતૃસ્મરણ કરે છે. સંગીત, સ્થાનિક બજારો, સગાંની મુલાકાત અને લોકકલાના કાર્યક્રમો પણ થાય છે. ઘણા યાત્રાળુઓ સંગમમાં સ્નાન અને તર્પણ કરે છે, પરંતુ નદીના પ્રવાહ અને સુરક્ષા સૂચનાઓનું પાલન કરવું જરૂરી છે. આ મેળો ભીલ સમાજની જીવંત શ્રદ્ધા અને સંસ્કૃતિ છે, માત્ર પ્રવાસીઓ માટેનું પ્રદર્શન નહીં.

હાલનો મહા પૂનમનો નિયમ મુખ્ય સ્નાનદિવસ દર્શાવે છે, સંપૂર્ણ મેળાની અવધિ નહીં. આરંભ, મંદિરવિધિ અને સમાપનનો કાર્યક્રમ સ્થાનિક પ્રમાણિત સ્ત્રોતથી મેળવવો જોઈએ. ભીલ યાત્રાળુઓને પોતાની પરંપરાના સંવાહક તરીકે સન્માન આપવું.

આ રાજસ્થાનનો સૌથી મોટો આદિવાસી મેળો છે. અહીં ધર્મ, બજાર અને ત્રણ રાજ્યોમાં વહેંચાયેલા પરિવારોનું મિલન, ત્રણેય એક જ પ્રસંગમાં ભળી જાય છે.

બાણેશ્વર મહાદેવ અને વિષ્ણુ મંદિરોમાં દર્શન, પિતૃસ્મરણ અને સુરક્ષિત સંગમસ્નાન.

રાજસ્થાનના ડુંગરપુરમાં રાજસ્થાન, ગુજરાત અને મધ્ય પ્રદેશના ભીલ પરિવારોનો અનેક દિવસનો મેળો.