ભીષ્મ અષ્ટમી 2017

ભીષ્મ અષ્ટમી હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે પળાતો દિવસ છે, અને તેની તારીખ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

ભીષ્મ અષ્ટમી મહાભારતના અગત્યના અને નૈતિક રીતે જટિલ વડીલ ભીષ્મ પિતામહનું સ્મરણ છે. શાંતનુ અને ગંગાના પુત્ર દેવવ્રતે પિતાના સત્યવતી સાથે લગ્ન માટે રાજગાદીનો હક છોડ્યો અને આજીવન બ્રહ્મચર્યનું કઠિન વ્રત લીધું. ભયંકર પ્રતિજ્ઞાને કારણે તેમને ભીષ્મ નામ મળ્યું અને પિતાએ ઇચ્છામૃત્યુનો વર આપ્યો. તેઓ પછી કુરુવંશની અનેક પેઢીના રક્ષક અને માર્ગદર્શક બન્યા.

કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધમાં પાંડવો પ્રત્યે સ્નેહ હોવા છતાં ભીષ્મ કૌરવ સેનાના સેનાપતિ બન્યા. કૃષ્ણના માર્ગદર્શન સાથે શિખંડીને આગળ રાખીને અર્જુને તેમને બાણોથી ઘાયલ કર્યા. ભીષ્મ બાણશૈયા પર જીવતા રહી યુધિષ્ઠિરને ધર્મ, ન્યાય, રાજધર્મ અને આધ્યાત્મિક જીવનના ઉપદેશ આપે છે, જે મહાભારતના શાંતિ અને અનુશાસન પર્વમાં આવે છે. સૂર્યની ઉત્તરાયણ ગતિની રાહ જોઈ તેઓ શરીર છોડે છે. આ પવિત્ર મહાકાવ્યના પ્રસંગો છે; અંધ આદેશપાલનની સરળ પ્રશંસા નહીં.

મહા સુદ આઠમે કેટલાક ભક્તો ભીષ્મ તર્પણ તરીકે તલજળ અર્પે છે અને મહાભારતનું પઠન કરે છે. ભીષ્મ અષ્ટમી તથા સંબંધિત ભીષ્મ એકાદશી વચ્ચેનો તફાવત સાચવવો અને સ્થાનિક પંચાંગથી દિવસ ચકાસવો. પ્રતિજ્ઞા, ફરજ અને તેના પરિણામ અંગે વિચારો આ દિવસની શીખ છે.

ભીષ્મ અષ્ટમી ભક્તિ અને કુટુંબની પરંપરા સાથે જોડાયેલો દિવસ છે, અને તેમાં આધ્યાત્મિક તેમ જ ઋતુનો અર્થ પણ રહેલો છે.

જળ અને તલથી તર્પણ થાય છે. ફક્ત જેમના પિતા હયાત નથી તેઓ જ નહીં, કોઈ પણ આ તર્પણ કરી શકે છે.

મહા સુદ આઠમનું સ્મરણ; ભીષ્મ એકાદશી સંબંધિત પરંતુ અલગ દિવસ છે.