ચંદ્રભાગાનો મેળો 2023

રથ સપ્તમીએ કોણાર્ક પાસે સૂર્યોદય ટાણે એવી નદીમાં સ્નાન થાય છે, જે હવે રહી જ નથી.

ચંદ્રભાગા મેળો ઓડિશાના કોણાર્ક સૂર્યમંદિર નજીક સમુદ્રકિનારે મહા સુદ સાતમે યોજાતી સૂર્યભક્તિ અને પવિત્ર સ્નાનની યાત્રા છે. ધાર્મિક કથામાં શ્રીકૃષ્ણના પુત્ર સાંબને શાપ પછી ગંભીર ચામડીનો રોગ થાય છે. તેઓ ચંદ્રભાગા તીર્થ પર લાંબી સૂર્યઉપાસના કરે છે અને સૂર્યદેવના આશીર્વાદથી સ્વસ્થ બને છે. આ સ્થળનું મહત્ત્વ સમજાવતી પુરાણકથા છે; સૂર્યપૂજાથી કુષ્ઠરોગ કે અન્ય રોગ મટે તેનો તબીબી પુરાવો નહીં.

યાત્રાળુઓ રાત્રે અથવા પરોઢે ચંદ્રભાગા કિનારે ભેગા થાય છે. મહા સુદ સાતમે સુરક્ષિત સ્થિતિમાં સ્નાન કરી ઊગતા સૂર્યને જળ અર્પે છે અને પ્રાર્થના કરે છે. કોણાર્ક મંદિરની સૂર્યમૂર્તિઓ આ પરંપરાને વધુ મહત્ત્વ આપે છે. સમય સાથે નદીકાંઠાની ભૂગોળ બદલાઈ છે, એટલે આજના તીર્થ અને સમુદ્રકિનારાનું વર્ણન વર્તમાન સ્થિતિ પ્રમાણે કરવું જોઈએ.

ડેટાબેઝની સૂર્યોદયની સાતમ મુખ્ય પૂજાદિવસ માટે યોગ્ય આધાર છે. ઓડિશા પ્રવાસન માહિતીમાં આસપાસના મેળાના અન્ય દિવસો પણ દર્શાવાય છે; આખો કાર્યક્રમ એક તિથિથી નક્કી કરી શકાતો નથી. સમુદ્રમાં સ્નાનની સલામતી અને યોગ્ય તબીબી સારવાર જરૂરી છે.

જે નદી સુકાઈ ગઈ છે, તેની યાત્રા આજે પણ પહેલાંની જેમ જ થાય છે. ભૂગોળ બદલાઈ ગઈ, પણ વિધિ ટકી રહી, એનું ભારતમાં આ સૌથી સ્પષ્ટ ઉદાહરણોમાંનું એક છે.

કોણાર્ક પાસે સુરક્ષિત પ્રાતઃસ્નાન, સૂર્યોદયે સૂર્યપૂજા અને અર્ઘ્ય.

ઓડિશાના કોણાર્ક પાસે ચંદ્રભાગા કિનારો; મહા સુદ સાતમ મુખ્ય સ્નાનદિવસ.