દુર્ગાષ્ટમી 2003

શારદીય નવરાત્રીની મહાઅષ્ટમીએ દેવીશક્તિની વિશેષ આરાધના થાય છે.

શારદીય નવરાત્રીની આઠમને દુર્ગાષ્ટમી અથવા મહાઅષ્ટમી કહે છે. આ દિવસે મા દુર્ગાની વિશેષ પૂજા કરવામાં આવે છે. દેવીમાહાત્મ્યમાં માતાજીના પરાક્રમની અનેક કથાઓ છે. શુંભ અને નિશુંભ નામના અસુરો સામે યુદ્ધ ચાલતું હતું ત્યારે ચંડ અને મુંડ નામના ભયંકર સેનાપતિઓ માતાજી સામે આવ્યા. કથા પ્રમાણે, દેવીના કપાળમાંથી પ્રચંડ કાળી સ્વરૂપ પ્રગટ થયું. કાળીમાતાએ ચંડ અને મુંડનો સંહાર કર્યો અને તેથી તેઓ ચામુંડા નામે પ્રસિદ્ધ થયાં. યુદ્ધમાં રક્તબીજ નામનો બીજો અસુર પણ હતો.

તેના લોહીનું એક ટીપું જમીન પર પડે તો તેમાંથી ફરી એક યોદ્ધો પ્રગટ થાય એવી કથા છે. કાળીમાતાએ લોહીનાં ટીપાં જમીન પર પડતાં અટકાવ્યાં અને દેવીની શક્તિએ રક્તબીજને પરાજિત કર્યો. આ કથા શીખવે છે કે અન્યાય સામે હિંમત સાથે સમજદારી પણ જરૂરી છે. બંગાળની દુર્ગાપૂજામાં આઠમ અને નોમ વચ્ચેના સંધિકાળે સંધિપૂજા થાય છે. એ વિધિ ખાસ કરીને ચંડ-મુંડ સામેના દેવીના પરાક્રમ સાથે જોડાયેલી છે.

મહિષાસુર પર મા દુર્ગાનો વિજય આખી નવરાત્રીની મોટી કથા છે, પરંતુ તેને આઠમની દરેક વિધિ સાથે એકસરખી રીતે જોડવી યોગ્ય નથી. અનેક ઘરોમાં આરતી, પાઠ અને પુષ્પાર્ચન થાય છે. કેટલાક પરિવારો કન્યાપૂજન કરે છે અને બાળાઓમાં માતાજીની શક્તિનું સન્માન કરે છે. પ્રદેશ પ્રમાણે રીતો જુદી હોઈ શકે. દુર્ગાષ્ટમીનો સંદેશ છે કે શક્તિ સાથે કરુણા અને હિંમત સાથે વિવેક હોવો જોઈએ.

દુર્ગાષ્ટમી શારદીય નવરાત્રીમાં માતાજીની શક્તિની વિશેષ આરાધનાનો દિવસ છે. દેવીમાહાત્મ્યની કથાઓ, સંધિપૂજા અને કન્યાપૂજન જેવી પરંપરાઓ હિંમત, વિવેક અને શક્તિના સન્માનનો ભાવ વ્યક્ત કરે છે.

દુર્ગાષ્ટમીએ પુષ્પાંજલિ, આરતી અને કેટલાક પરિવારોમાં કન્યાપૂજન થાય છે. બંગાળની સંધિપૂજા આઠમની છેલ્લી 24 અને નોમની પહેલી 24 મિનિટના સંધિકાળે થાય છે; તેનો સમય સ્થાનિક તિથિ પ્રમાણે જોવો.

પશ્ચિમ બંગાળ અને પૂર્વ ભારતના દુર્ગાપૂજામાં મહાઅષ્ટમી, પુષ્પાંજલિ અને અષ્ટમી-નવમી સંધિપૂજાનું મહત્વ છે. ઉત્તર ભારતમાં અષ્ટમી કે નવમીએ કન્યાપૂજા થાય છે. તિથિ અને પૂજામુહૂર્તના નિયમ પ્રદેશ પ્રમાણે બદલાય છે.