ગંગાસાગરનો મેળો 2016

મકરસંક્રાંતિએ સાગર ટાપુના ગંગાસાગર તીર્થનો મેળો.

ગંગાસાગરનો મેળો પશ્ચિમ બંગાળના સાગર ટાપુ પર ભરાય છે, જ્યાં ગંગાની શાખાઓ બંગાળની ખાડીને મળે છે. આ તીર્થની પવિત્ર કથા રાજા સગરના સાઠ હજાર પુત્રો સાથે જોડાયેલી છે. રામાયણની પરંપરા પ્રમાણે યજ્ઞના ઘોડાની શોધમાં ગયેલા રાજકુમારો કપિલ મુનિના આશ્રમ પાસે પહોંચ્યા અને તેમના ક્રોધ સાથે જોડાયેલા પ્રસંગમાં ભસ્મ થયા. તેમના ઉદ્ધાર માટે સ્વર્ગની ગંગાનું જળ જરૂરી હોવાનું માનવામાં આવ્યું. અગાઉની પેઢીઓના પ્રયત્નો પછી ભગીરથ રાજાએ ગંગાજીને પૃથ્વી પર લાવવા કઠોર તપ કર્યું.

ગંગાજીનો પ્રચંડ પ્રવાહ પૃથ્વી સહન ન કરી શકે તેથી ભગીરથે શિવજીને પ્રાર્થના કરી. શિવજીએ ગંગાને જટામાં ઝીલી ધીમે ધીમે વહેવા દીધી. પછી ગંગાજી ભગીરથની પાછળ સમુદ્ર તરફ વહ્યાં અને સગરપુત્રોના અવશેષ સુધી પહોંચતાં તેમના ઉદ્ધારની કથા પૂર્ણ થઈ. કપિલ મુનિના આશ્રમ સાથેનું જોડાણ ગંગાસાગરની આગવી ધાર્મિક ઓળખ છે. આ શ્રદ્ધાની કથા છે, સમુદ્રકિનારાના ભૌગોલિક વિકાસનો સાબિત ઇતિહાસ નહીં.

મકરસંક્રાંતિ સમયે યાત્રાળુઓ સંગમ પાસે મંજૂર અને સુરક્ષિત સ્થળે સ્નાન કરે છે, કપિલ મુનિના મંદિરે દર્શન કરે છે અને દાન આપે છે. મેળો અનેક દિવસ ચાલે છે. મુખ્ય સ્નાન માટે સ્થાનિક સંક્રાંતિ અને તીર્થની પરંપરા જોવી જરૂરી છે; ગુજરાતની ઉત્તરાયણની તારીખ સીધી લાગુ કરવી નહીં. દરિયાની ભરતી, હવામાન, પરિવહન અને વહીવટી સૂચનાઓનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.

ગંગાસાગરનો મેળો ગંગા-સમુદ્ર સંગમ, ભગીરથની કથા અને તીર્થસ્નાન સાથે જોડાયેલો છે.

કપિલ મુનિ દર્શન, દાન અને સ્થાનિક સલામતી પ્રમાણે સંગમસ્નાન થાય છે.

પશ્ચિમ બંગાળના સાગર ટાપુનો અનેક દિવસનો મેળો; સ્નાનની તારીખ ઉત્તરાયણથી અલગ પડી શકે છે.