ગણગૌર 1980

ચૈત્ર ત્રીજ સુધી ચાલતો રાજસ્થાનનો ગણગૌર ઉત્સવ.

ગણગૌર રાજસ્થાનનો મહત્વનો વસંતોત્સવ છે, જેમાં ગૌરી એટલે પાર્વતી માતા અને ઇસર એટલે શિવજીની આરાધના થાય છે. તેની ધાર્મિક પૃષ્ઠભૂમિમાં પાર્વતીજીની લાંબી તપશ્ચર્યા અને શિવજી સાથેના મિલનની કથા છે. લોકભક્તિની કેટલીક વાર્તાઓમાં ગૌરી માતા ભક્તોના ઘરે પધારીને સુખ અને પ્રેમના આશીર્વાદ આપે છે. જુદા ઘરોના ગીતો અને કથાઓમાં વિગતો બદલાય છે; દરેક વિધિનું એક જ સાબિત ઐતિહાસિક કારણ નથી. પરિણીત મહિલાઓ પરિવારના કલ્યાણ માટે અને કુમારિકાઓ શુભ ભવિષ્ય માટે પ્રાર્થના કરે છે.

હોળી પછીના સમયથી લગભગ અઢાર દિવસ ઉજવણી ચાલે છે. મહિલાઓ ફૂલ અને પાણી લાવે છે, ગૌરી-ઇસરની માટીની અથવા લાકડાની પ્રતિમાઓ શણગારે છે, રોજ પૂજા કરે છે અને પરંપરાગત ગીતો ગાય છે. કેટલાક ઘરોમાં જૂની લાકડાની પ્રતિમાઓને ફરી રંગવામાં આવે છે. અંતિમ દિવસના એક દિવસ પહેલાં સિંજારા સાથે કપડાં, ભેટ, મીઠાઈ, મહેંદી અને શણગારની તૈયારીઓ થાય છે. ચૈત્ર સુદ ત્રીજે ભવ્ય શોભાયાત્રા અને માતાજીની વિદાય થાય છે. જયપુર અને ઉદયપુરની ઉજવણી ખાસ જાણીતી છે.

ગણગૌર માત્ર ત્રીજની એક દિવસની પૂજા નથી; તે વસંત, કુટુંબના સંબંધો અને રાજસ્થાનની લોકકળાનો લાંબો ઉત્સવ છે. શરૂઆત, મૂર્તિપૂજા અને વિદાયની રીત સમાજ પ્રમાણે બદલાય છે. ડેટાબેઝની ચૈત્ર સુદ ત્રીજ ઉત્સવના મુખ્ય અંતિમ દિવસને બતાવે છે, સમગ્ર અઢાર દિવસને નહીં.

ગણગૌર ગૌરી-શિવની ઉપાસના, પરિવારના સુખ અને વસંતના આગમનનો તહેવાર છે.

ગૌરી-ઇસરની પૂજા, ગીતો, શણગાર અને શોભાયાત્રા થાય છે.

રાજસ્થાનમાં ખાસ પ્રચલિત; ગુજરાત તથા મધ્યપ્રદેશના કેટલાક વિસ્તારોમાં પણ ઉજવાય છે.