કામદા એકાદશી 2021

કામદા એકાદશી હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે થતું એકાદશીનું વ્રત છે, અને તેની તારીખ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

કામદા એકાદશી ચૈત્ર સુદ અગિયારસે પળાય છે. પ્રચલિત વ્રતકથામાં રાજા પુંડરીકના દરબારમાં લલિત નામનો ગંધર્વ ગાયક અને તેની પત્ની લલિતાનો પ્રસંગ આવે છે. એક વાર દરબારમાં ગાતાં લલિતનું ધ્યાન દૂર રહેલી પત્નીની યાદમાં ખોવાયું અને તેના ગીતનો તાલ બગડ્યો. રાજાએ આ ભૂલથી ક્રોધિત થઈને તેને ભયંકર રાક્ષસ બનવાનો શાપ આપ્યો. લલિતનું સ્વરૂપ બદલાઈ ગયું છતાં લલિતાએ તેનો સાથ છોડ્યો નહીં અને દુઃખમાં તેની સાથે રહી.

ભટકતાં ભટકતાં લલિતા શૃંગી ઋષિના આશ્રમે પહોંચી. તેનું દુઃખ સાંભળીને ઋષિએ કામદા એકાદશીનું વ્રત અને તેનું પુણ્ય પતિને અર્પણ કરવાની સલાહ આપી. લલિતાએ વિષ્ણુજીની ભક્તિ સાથે વ્રત પૂર્ણ કર્યું. કથા પ્રમાણે શાપ દૂર થયો, લલિતને ફરી ગંધર્વનું સ્વરૂપ મળ્યું અને દંપતી સુખથી એક થયું. આ કથા પ્રેમભરી નિષ્ઠા, ધીરજ અને પરિવર્તનની આશા શીખવે છે; ચમત્કાર ધાર્મિક શ્રદ્ધાનો ભાગ છે.

ભક્તો વિષ્ણુપૂજન અને આરોગ્યને અનુકૂળ ઉપવાસ કરે છે, ત્યારબાદ સ્થાનિક યોગ્ય સમયે બારસનું પારણું કરે છે. આ કથા માલ્યવાન અને પુષ્પવતીની જયા એકાદશીથી અલગ છે. સ્માર્ત અને વૈષ્ણવ પરંપરાઓમાં તારીખ અલગ હોઈ શકે છે.

ચૈત્રથી શરૂ થતા નવા વર્ષની આ પહેલી એકાદશી છે, જે ચૈત્ર સુદમાં આવે છે. મનની ઇચ્છા પૂરી કરનારી હોવાથી તેનું નામ કામદા પડ્યું. તે ચૈત્રી નવરાત્રી અને રામનવમી પછી તરત આવે છે.

વિષ્ણુપૂજન, કથાશ્રવણ અને આરોગ્ય મુજબ વ્રત; બારસનું યોગ્ય પારણું પંચાંગથી જોવું.

ચૈત્રથી શરૂ થતા નવા વર્ષની આ પહેલી એકાદશી છે, જે ચૈત્ર સુદમાં આવે છે. ઉપવાસ બીજી એકાદશી જેવો જ છે. દશમે એકટાણું કરવું, અગિયારસે કંઈ ન ખાવું, અને બારસની સવારે પારણાં કરવાં.

ચૈત્ર સુદ અગિયારસ; સ્માર્ત-વૈષ્ણવ તારીખ અને પારણામાં ફેરફાર હોઈ શકે છે.