પંજાબ દિવસ 2003

1 નવેમ્બર 1966ની પંજાબ પુનઃરચના, હરિયાણાની રચના અને ચંડીગઢની સંયુક્ત રાજધાનીનું સ્મરણ.

પંજાબ દિવસ 1 નવેમ્બર 1966એ ભારતીય પંજાબ રાજ્યની પુનઃરચનાનું સ્મરણ કરાવે છે. તેનો ઇતિહાસ 1947ના વિભાજન પછી ભાષા, પ્રતિનિધિત્વ અને વહીવટ અંગેની ચર્ચાઓ સાથે જોડાયેલો છે. પંજાબી સુબા ચળવળે પંજાબીભાષી રાજ્યની માગ કરી. પંજાબ પુનઃરચના કાયદાથી હરિયાણા બન્યું, કેટલાક પહાડી વિસ્તારો હિમાચલ પ્રદેશ તરફ ગયા અને ચંડીગઢ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ બની પંજાબ તથા હરિયાણાની સંયુક્ત રાજધાની બન્યું.

આ બંધારણીય-રાજકીય ઘટના છે, ધાર્મિક ઉત્સવ નહીં. પંજાબી અને હિન્દી ભાષાની ઓળખ અંગેના જટિલ પ્રશ્નો તેની પૃષ્ઠભૂમિમાં છે. જૂના દ્વિભાષી પંજાબને સમજ્યા વિના આજની સીમાઓ સમજાતી નથી. આ દિવસે પંજાબના સાહિત્ય, સંગીત, ખેતી અને રમતગમતનું સન્માન થાય છે, પરંતુ રાજ્યની ઓળખ માત્ર ભાંગડા કે ખેતી સુધી મર્યાદિત નથી. સરહદની બંને બાજુ શીખ, હિન્દુ, મુસ્લિમ અને અન્ય સમાજોએ વિશાળ પંજાબી સંસ્કૃતિ ઘડી છે.

જાહેર કાર્યક્રમોમાં પંજાબી સાહિત્ય, લોકસંગીત, શાળાના પ્રદર્શન અને વિકાસચર્ચા થાય છે. 1 નવેમ્બર હરિયાણા દિવસ પણ છે, કારણ કે એ જ પુનઃરચનાથી બંને આધુનિક રાજ્ય બન્યાં. આ દિવસ તેમની જોડાયેલી વહીવટી વાર્તા અને અલગ ઓળખ બંને સમજાવવાનો અવસર છે.

પંજાબની ભાષાકીય પુનઃરચના, લોકશાહી સંસ્થાઓ અને વિવિધ સાંસ્કૃતિક વારસાનું સ્મરણ.

રાજ્યસ્મરણ, પંજાબી સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો, શાળાની પ્રવૃત્તિ અને ઇતિહાસચર્ચા; ધાર્મિક વિધિ નથી.

ભારતીય પંજાબનું આજનું સ્વરૂપ 1 નવેમ્બર 1966થી; હરિયાણા અને ચંડીગઢની વ્યવસ્થા એ જ કાયદાથી.