સકટ ચોથ 2018

સકટ ચોથ હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે રખાતું વ્રત છે, અને તેની તારીખ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

સકટ ચોથ, સંકટ ચોથ અથવા તિલકૂટ ચોથ શિયાળામાં બાળકોના કલ્યાણ માટે ગણેશજીનું વ્રત છે. ઉત્તર ભારતની લોકકથાઓ પ્રદેશ પ્રમાણે જુદી છે: ક્યાંક ગરીબ માતાની શ્રદ્ધાની કસોટી આવે છે, તો ક્યાંક ગણેશજીની કૃપાથી બાળક જોખમમાંથી બચ્યું એવો પ્રસંગ કહે છે. આ અલગ ઘરેલુ કથાઓ છે; તેમને ભેળવીને એક નવી ચમત્કારકથા બનાવવી નહીં. સામાન્ય ભાવ મુશ્કેલીમાં ધીરજ, ભક્તિ અને બાળકોની કાળજી રાખવાનો છે.

ઘણી મહિલાઓ વ્રત કરે છે, તલ-ગોળની વાનગીઓ અથવા તિલકૂટ તૈયાર કરે છે અને ગણેશપૂજન કરે છે. શિયાળાના તલના ઉપયોગથી તિલકૂટ નામ પ્રચલિત થયું. સાંજે પૂજા કર્યા પછી ચંદ્રદર્શન સમયે અર્ઘ્ય આપીને પરિવારની રીત મુજબ પારણું થાય છે. ગર્ભાવસ્થા કે નબળા સ્વાસ્થ્યમાં કડક ઉપવાસ જરૂરી નથી; બાળકોની સુરક્ષા માટે સામાન્ય આરોગ્યસંભાળ પણ મહત્વની છે.

ગુજરાતના અમાન્ત પંચાંગમાં પોષ વદ ચોથ ઉત્તર ભારતની માઘ કૃષ્ણ ચતુર્થી છે. કેટલાક સંકષ્ટી વ્રતોમાં સૂર્યાસ્ત નહીં પરંતુ ચંદ્રોદય સમયે ચોથ હોવી જરૂરી ગણાય છે. તેથી હાલના સાંજ આધારિત નિયમને સ્થાનિક ચંદ્રોદય સામે ચકાસવો જોઈએ.

સકટ ચોથનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, કુટુંબની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુના અર્થમાં રહેલું છે.

ગણેશપૂજન, તલની વાનગીઓ અને સ્થાનિક ચંદ્રોદયે અર્ઘ્ય; વ્રત આરોગ્યને અનુરૂપ રાખવું.

ઉપવાસ સૂર્યોદયથી ચંદ્રોદય સુધી રહે છે, અને પોષ વદ ચોથે ચંદ્ર મોડો ઊગે છે. અર્ઘ્ય આપ્યા પછી તલ-ગોળથી ઉપવાસ છોડાય છે.

ઉત્તર ભારતમાં વિશેષ; ત્યાંની માઘ કૃષ્ણ ચોથ એટલે ગુજરાતની પોષ વદ ચોથ.