સર્વ પિતૃ અમાસ 2017

સર્વ પિતૃ અમાસ પિતૃ પક્ષની છેલ્લી અમાસ છે, અને જે પૂર્વજની મૃત્યુતિથિ ખબર ન હોય તેમનું શ્રાદ્ધ મોટે ભાગે આ દિવસે થાય છે.

સર્વપિતૃ અમાસ અથવા મહાલય અમાસ પિતૃપક્ષનો અંતિમ દિવસ છે. અગાઉના પખવાડિયામાં પરિવારો દિવંગત સ્વજનોની મૃત્યુતિથિએ શ્રાદ્ધ, જળ-તલનું તર્પણ, પ્રાર્થના અને દાન દ્વારા સ્મરણ કરે છે. અંતિમ અમાસે જેમની મૃત્યુતિથિ જાણીતી નથી, જેમની વિધિ રહી ગઈ હોય અથવા જેમનાં નામ યાદ ન હોય એવા પૂર્વજોને પણ સામૂહિક શ્રદ્ધાંજલિ આપી શકાય છે. આ રીતે કૃતજ્ઞતા માત્ર તરતનાં સગાં પૂરતી રહેતી નથી.

પરંપરા મુજબ તર્પણ, પિંડદાન, અન્ન અર્પણ, અતિથિ કે જરૂરિયાતમંદોને ભોજન અને દાન થાય છે. વિધિ કોણ કરે અને તેનો ક્રમ શું હોય તે પરિવાર તથા સમાજ પ્રમાણે જુદો છે. કર્ણની લોકપ્રચલિત પિતૃકથા આખા પિતૃપક્ષનું મહત્ત્વ સમજાવવા કહેવાય છે; આ ચોક્કસ અમાસની સાબિત ઐતિહાસિક સ્થાપનાકથા નથી.

ગુજરાતના અમાન્ત પંચાંગમાં આ ભાદરવા વદ અમાસ અને ઉત્તર ભારતના પૂર્ણિમાંત પંચાંગમાં સામાન્ય રીતે આશ્વિન કૃષ્ણ અમાસ કહેવાય છે. સૂર્યોદયની તિથિ સામાન્ય તારીખ બતાવે છે, પરંતુ શ્રાદ્ધનો ચોક્કસ અપરાહ્નકાળ સ્થાનિક પંચાંગથી જોવો જોઈએ. આ પિતૃપક્ષની સમાપ્તિ છે, નવરાત્રીનો પ્રથમ દિવસ નહીં.

સર્વ પિતૃ અમાસ ભક્તિ અને કુટુંબની પરંપરાનો દિવસ છે, અને તેની સાથે આધ્યાત્મિક તેમ જ ઋતુનો અર્થ પણ જોડાયેલો છે.

આ દિવસે કરેલું શ્રાદ્ધ એકસાથે બધા પિતૃઓને પહોંચે છે. તલવાળું પાણી અર્પણ થાય છે, ભોજન દાનમાં અપાય છે, અને સાંજે ઘર બહાર દીવો મુકાય છે. પખવાડિયામાં જેની કોઈ તિથિ ચૂકી ગઈ હોય તે આજે શ્રાદ્ધ કરે છે, અને જેને તિથિ ખબર જ ન હોય તે પણ આજે જ કરે છે.

પિતૃપક્ષની અંતિમ અમાસ; ગુજરાતમાં ભાદરવા વદ અને ઉત્તર ભારતના પંચાંગમાં આશ્વિન કૃષ્ણ અમાસ.