સ્વામિનારાયણ જયંતી 2018

સ્વામિનારાયણ જયંતી હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે ઉજવાતી જયંતી છે, અને તેની તારીખ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

સ્વામિનારાયણ જયંતી 1781માં અયોધ્યા નજીક છપૈયામાં જન્મેલા ઘનશ્યામ, પછીના ભગવાન સ્વામિનારાયણ,ના પ્રાગટ્યનો દિવસ છે. તેમના માતા-પિતા ધર્મદેવ અને ભક્તિમાતા તરીકે ઓળખાય છે. સંપ્રદાયની જીવનકથાઓમાં બાળપણથી અભ્યાસ અને ભક્તિનો ઉલ્લેખ છે. અગિયાર વર્ષની વયે તેઓ નીલકંઠ વર્ણી નામે ઘર છોડીને ભારતભરમાં તીર્થયાત્રા અને સાધના માટે નીકળ્યા. તેમના પ્રવાસો સંપ્રદાયના ઇતિહાસનું મહત્વનું અંગ છે; તેમાંના ચમત્કારિક પ્રસંગો શ્રદ્ધાનો વિષય છે.

પછી નીલકંઠ વર્ણી રામાનંદ સ્વામીને મળ્યા અને સહજાનંદ સ્વામી તરીકે દીક્ષા મેળવી. ગુજરાતમાં તેમણે ભક્તિ, સદાચાર, અહિંસા, વ્યસનમુક્તિ, દાન અને આધ્યાત્મિક શિક્ષણ પર ભાર મૂકતો સંપ્રદાય વિકસાવ્યો. શિક્ષાપત્રી અને વચનામૃત સાથે જોડાયેલા ઉપદેશ આજે પણ મહત્વ ધરાવે છે. સ્વામિનારાયણ પરંપરાની જુદી શાખાઓમાં ધાર્મિક સમજણ અને મંદિરવિધિ બદલાઈ શકે છે.

ચૈત્ર સુદ નોમે રામનવમીની સાથે તેમની જયંતી આવે છે. મંદિરોમાં કીર્તન, ગ્રંથપાઠ, આરતી, પ્રાર્થના અને જન્મોત્સવ થાય છે. મધ્યાહ્નની નોમનો નિયમ મંદિરના ચોક્કસ જન્મોત્સવ સમય સામે ચકાસવો જરૂરી છે.

ઘનશ્યામ, પછીના ભગવાન સ્વામિનારાયણ,ની જન્મજયંતી તેમની સંયમિત ભક્તિ, સદાચાર, અહિંસા, સેવા અને શાસ્ત્રજ્ઞાનની શિક્ષાનો આદર કરે છે. જુદી શાખાઓમાં ધાર્મિક અર્થઘટન અને મંદિરવિધિ અલગ છે.

સ્વામિનારાયણ મંદિરોમાં આ દિવસે બપોરે જન્મના સમય સુધી ઉપવાસ રખાય છે. પછી આરતી થાય છે, ભગવાનને પારણે ઝુલાવાય છે અને ત્યાર બાદ મહાપ્રસાદ લેવાય છે. શિક્ષાપત્રીનું વાંચન થાય છે. મૂળ સંપ્રદાય અને બી.એ.પી.એસ. બંને આ દિવસ ઉજવે છે, પોતપોતાનાં મંદિરોમાં અને પોતપોતાની રીતે.

આ દિવસ ગુજરાતમાં અને વિદેશમાં વસતા ગુજરાતીઓમાં ઉજવાય છે, જ્યાં સંપ્રદાયનાં મંદિરો સમાજની સૌથી મોટી સંસ્થાઓ છે. ગુજરાતમાં અમદાવાદ, વડતાલ અને ભુજ, અને વિદેશમાં લંડન, શિકાગો અને નૈરોબી તેનાં મોટાં કેન્દ્રો છે.