તરણેતરનો મેળો 2020

ત્રિનેત્રેશ્વરમાં ત્રણ દિવસના મેળામાં યુવાન ભરતકામવાળી છત્રી લઈને ફરે છે, અને એ છત્રી જ કહે છે કે તે કન્યા શોધે છે.

તરણેતરનો મેળો ગુજરાતના સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના થાનગઢ નજીક ત્રિનેત્રેશ્વર મહાદેવ મંદિરે ભરાય છે. સ્થાનિક લોકપરંપરા આ સ્થળને મહાભારતના દ્રૌપદી સ્વયંવર સાથે જોડે છે, જેમાં અર્જુન અદભૂત ધનુર્વિદ્યાની કસોટી પાર કરે છે. આ મેળાની લોકમાન્યતા છે; મહાકાવ્યનું સ્વયંવર ખરેખર તરણેતરમાં થયું તેનો ઐતિહાસિક પુરાવો નથી. શિવપૂજન અને મંદિર પાસેના પવિત્ર જળનું મહત્વ પણ મેળામાં છે.

ગ્રામ્ય અને પશુપાલક સમાજ સંગીત, રાસ, હુડો, શણગાર અને સુંદર ભરતકામવાળી છત્રીઓ સાથે આવે છે. શણગારેલી છત્રી પરંપરાગત રીતે યુવક-યુવતી તથા પરિવારોની મુલાકાત અને લગ્નસંબંધોની ચર્ચા સાથે જોડાય છે. ભરવાડ, રબારી, કોળી અને અન્ય સમાજોની લોકકળા અહીં દેખાય છે. પરંતુ આ માત્ર લગ્નમેળો નથી; તીર્થયાત્રા, હસ્તકલા, વેપાર અને સગાંસંબંધીઓનું મિલન પણ થાય છે.

ગુજરાત સરકારની પ્રવાસન માહિતીમાં સામાન્ય રીતે ભાદરવા સુદ ચોથથી છઠ સુધીના દિવસો દર્શાવાય છે; વાર્ષિક કાર્યક્રમ ક્યારેક વધુ દિવસોનો પણ હોય છે. ડેટાબેઝની ચોથ ફક્ત શરૂઆતનો દિવસ દર્શાવે છે, આખો મેળો નહીં. ચોક્કસ તારીખ સત્તાવાર કાર્યક્રમ પ્રમાણે લેવી અને લોકકથાને સાબિત ઇતિહાસ તરીકે રજૂ ન કરવી.

તરણેતરનો મેળો ત્રિનેત્રેશ્વર મહાદેવનાં દર્શન સાથે લોકસંગીત, ભરતકામવાળી છત્રીઓ, હસ્તકલા અને ગ્રામ્ય સમાજના મેળાપનો પ્રસંગ છે. દ્રૌપદીના સ્વયંવર સાથેની વાત લોકમાન્યતા છે, સાબિત સ્થાનિક ઇતિહાસ નહીં.

પહેલા દિવસે સવારે ત્રિનેત્રેશ્વરના કુંડમાં સ્નાન થાય છે. છત્રી કોઈ સ્ટોલ પર શોભા માટે મુકાતી નથી, પણ હાથમાં લઈને મેળાના આખા મેદાનમાં ફેરવાય છે.

ગુજરાતના સુરેન્દ્રનગર જિલ્લામાં થાનગઢ પાસે ત્રિનેત્રેશ્વર મહાદેવ ખાતે અનેક દિવસનો મેળો.