વૈશાખી · બૈસાખી 2023

વૈશાખી અથવા બૈસાખી હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે ઊજવાતો તહેવાર છે, અને તેની તારીખ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

વૈશાખી પંજાબમાં વસંતના પાકની ઉજવણી છે અને શીખ ઇતિહાસનો એક અત્યંત મહત્વનો દિવસ પણ છે. ઘઉંનો પાક તૈયાર થતાં ખેડૂત પરિવારો પોતાના પરિશ્રમ અને ઋતુ માટે આભાર વ્યક્ત કરે છે. મેળા, સામૂહિક ભોજન, ગીત-નૃત્યથી આનંદ થાય છે. દક્ષિણ એશિયામાં આ સૌર ઋતુના નવા વર્ષની બીજી પ્રાદેશિક ઉજવણીઓ પણ છે. શીખ પરંપરામાં વૈશાખીનું ઐતિહાસિક મહત્વ 1699માં આનંદપુર સાહિબ ખાતે ગુરુ ગોબિંદસિંહે બોલાવેલી સભા સાથે છે.

શીખ ઇતિહાસપરંપરા મુજબ ગુરુજીએ ધર્મ માટે પોતાનું મસ્તક અર્પવા તૈયાર વ્યક્તિને આગળ આવવાનું કહ્યું. એક પછી એક પાંચ ભક્તો આગળ આવ્યા અને પછી તેઓ પંજ પ્યારા, પાંચ પ્રિયજનો, તરીકે સભા સમક્ષ રજૂ થયા. ગુરુજીએ અમૃત તૈયાર કરી તેમને દીક્ષા આપી અને ખાલસા પંથને સદાચાર, સેવા, નિર્ભયતા અને આધ્યાત્મિક સમાનતાવાળી શિસ્તબદ્ધ સંગત તરીકે સ્થાપ્યો. પરંપરા એ પણ કહે છે કે ગુરુજીએ પોતે પંજ પ્યારાથી અમૃત લીધું, જેથી સંગતનું મહત્ત્વ વ્યક્ત થાય. આ પ્રસંગમાં ભક્તિ સાથે અન્યાય સામે ઊભા રહેવાની જવાબદારી જોડાય છે.

ગુરુદ્વારામાં કીર્તન, શાસ્ત્રપાઠ, નગરકીર્તન, સેવા અને સૌ માટે લંગર થાય છે. પંજાબના પાકોત્સવમાં ભાંગડા, ગિદ્દા અને મેળા પણ થાય છે, પરંતુ એથી 1699ના શીખ ઐતિહાસિક પ્રસંગનું અલગ મહત્ત્વ ભૂલવું નહીં. આજની તારીખ સ્થાનિક શીખ પંચાંગ તથા સૌરપ્રવેશના નિયમ સાથે ચકાસવી જોઈએ.

વૈશાખી પંજાબના પાકની ઉજવણી તથા 1699માં આનંદપુર સાહિબ ખાતે ગુરુ ગોબિંદસિંહ દ્વારા ખાલસાની સ્થાપનાનું શીખ સ્મરણ છે. બંને અલગ ઐતિહાસિક પાસાં છે.

ખેતરોમાં અને મેળામાં ભાંગડા અને ગિદ્દા થાય છે, અને ઘઉંની કાપણી થાય છે. ગુરુદ્વારામાંથી નગર કીર્તન નીકળે છે, અને નિશાન સાહિબનું વસ્ત્ર બદલાય છે. ખેડૂતો પહેલાં ગ્રંથ સાહિબ સામે વર્ષનો આભાર માને છે, અને પછી ખળામાં.

પંજાબ અને હરિયાણામાં, અને વિદેશની દરેક શીખ સંગતમાં આ તહેવાર ઊજવાય છે, અને ત્યાં વર્ષનું સૌથી મોટું નગર કીર્તન આ દિવસે નીકળે છે. સૂર્યના આ જ પ્રવેશના દિવસે બંગાળમાં પોહેલા બોઈશાખ, આસામમાં બોહાગ બિહુ, તમિલનાડુમાં પુથાંડુ, કેરળમાં વિષુ અને ઓડિશામાં મહા વિષુવ સંક્રાંતિ ઊજવાય છે.