યોમ કિપ્પુર

યોમ કિપ્પુર યહૂદી પ્રાયશ્ચિત્તનો પવિત્ર દિવસ છે. તે હિબ્રુ તિશ્રી મહિનાની દસમી તારીખે સૂર્યાસ્તથી બીજા દિવસની રાત સુધી ચાલે છે. પ્રાર્થના, પાપસ્વીકાર, સ્વાસ્થ્ય મુજબ ઉપવાસ અને બીજાને કરેલા અન્યાયનો સુધારો તેનું મુખ્ય કેન્દ્ર છે.

યોમ કિપ્પુર એટલે પ્રાયશ્ચિત્તનો દિવસ. હિબ્રુ પંચાંગના તિશ્રી મહિનાની દસમી તારીખે આવતો આ યહૂદી વર્ષનો સૌથી પવિત્ર અને ગંભીર દિવસ છે. તે અગાઉની સાંજના સૂર્યાસ્તથી શરૂ થઈ બીજા દિવસની રાત પડ્યા પછી પૂરો થાય છે. રોશ હશાનાહથી શરૂ થતા પશ્ચાત્તાપના દસ દિવસનું આ સમાપન છે. લેવિટિકસ ગ્રંથમાં યરુશલેમના પ્રાચીન મંદિરના સમયમાં મુખ્ય યાજક સમાજની શુદ્ધિ અને પ્રાયશ્ચિત્ત માટે કરતો વિશેષ વિધિનો ઉલ્લેખ છે. મંદિરના વિનાશ પછી યહૂદી પરંપરામાં બલિદાનને બદલે પ્રાર્થના, આત્મપરીક્ષણ, પાપની કબૂલાત અને ભૂલ સુધારવાના પ્રયત્નો કેન્દ્રસ્થાને આવ્યા.

સાંજની આરાધનામાં કોલ નિદ્રે નામની પ્રતિજ્ઞાઓ સંબંધિત ગંભીર ઘોષણા થાય છે. દિવસ દરમિયાન સામૂહિક પાપસ્વીકાર અને લાંબી પ્રાર્થનાઓ થાય છે. મુસાફની વિશેષ પ્રાર્થનામાં પ્રાચીન મંદિરની વિધિનું સ્મરણ થાય છે; ઘણા સમાજમાં મૃત્યુ પામેલા સ્વજનો માટે યિઝકોર પ્રાર્થના પણ થાય છે. અંતિમ નેઈલા આરાધના પછી સામાન્ય રીતે શોફારનો નાદ થાય છે. પરંપરાગત ઉપવાસ લગભગ પચીસ કલાકનો હોય છે અને કામકાજ તથા કેટલીક શારીરિક સુવિધાઓથી વિરામ લેવાય છે. પરંતુ યહૂદી ધર્મમાં જીવનરક્ષા પ્રથમ છે; બાળકો કે જેમને ઉપવાસથી સ્વાસ્થ્યનું જોખમ હોય તેમણે પોતાને જોખમમાં મૂકવાનું નથી.

આ દિવસનો મુખ્ય સંદેશ 'તેશુવા' એટલે ખોટા માર્ગથી પાછા ફરી યોગ્ય જીવન તરફ વળવું. મિશ્ના ગ્રંથ શીખવે છે કે બીજા માણસને કરેલા અન્યાયની માફી માત્ર પ્રાર્થનાથી મળતી નથી; જેને દુઃખ પહોંચાડ્યું હોય તેની ક્ષમા માગવી અને શક્ય હોય તે સુધારો કરવો જરૂરી છે. તેથી યોમ કિપ્પુર મનોરંજનનો ઉત્સવ નથી કે એક વિધિથી બધી ભૂલ આપમેળે મટી જાય એવો દાવો નથી. ઈશ્વર સામે જવાબદારી, માણસો સાથે ન્યાય અને નવી શરૂઆતની આશા તેનો સાર છે.

યહૂદી વર્ષનો અત્યંત પવિત્ર દિવસ; તેશુવા એટલે પશ્ચાત્તાપ અને યોગ્ય માર્ગે પરત ફરવું, ઈશ્વર સાથે સંબંધ સુધારવો તથા બીજાને કરેલા અન્યાય માટે ક્ષમા અને સુધારો કરવો. મિશ્ના યોમા 8:9માં આ જવાબદારી સ્પષ્ટ છે.

સ્વાસ્થ્ય અનુકૂળ હોય તેવા લોકો માટે લગભગ 25 કલાકનો ઉપવાસ; કામ અને કેટલીક શારીરિક સુવિધાઓનો ત્યાગ; કોલ નિદ્રે, પાપસ્વીકાર, મુસાફ, નેઈલા અને અંતે શોફાર. બીજા વ્યક્તિને કરેલા અન્યાય માટે માફી માગવી. જીવન અને સ્વાસ્થ્યનું રક્ષણ ઉપવાસ કરતાં અગત્યનું છે.

વિશ્વભરના યહૂદી સમાજમાં હિબ્રુ તિશ્રીની દસમી તારીખે સ્થાનિક સૂર્યાસ્તથી બીજા દિવસની રાત સુધી. અશ્કેનાઝી, સેફાર્ડી, મિઝરાહી અને અન્ય સમાજમાં પ્રાર્થનાની ધૂન તથા સ્મરણવિધિ બદલાય છે. ઇઝરાયલમાં સામાન્ય જાહેર પ્રવૃત્તિ ઘણી ઘટે છે; સ્થાનિક રીતો અલગ છે.