દુર્ગા પૂજા 2000

મહાષષ્ઠીથી વિજયાદશમી સુધીની દુર્ગાપૂજા.

દુર્ગાપૂજા દેવીમાહાત્મ્યમાં વર્ણવાયેલા મા દુર્ગાના વિજયની ભક્તિપૂર્વક ઉજવણી છે. મહિષાસુરે દેવતાઓને હરાવી લોકમાં ત્રાસ ફેલાવ્યો ત્યારે દેવતાઓના સંયુક્ત તેજમાંથી મા દુર્ગાનું પ્રાગટ્ય થયું. દેવોએ તેમને શસ્ત્રો આપ્યાં અને માતાજીએ અસુરસેનાનો સામનો કર્યો. મહિષાસુરે અનેક રૂપ ધારણ કર્યા, છતાં અંતે માતાજીએ તેનો સંહાર કર્યો. દેવીમાહાત્મ્યમાં શુંભ, નિશુંભ અને રક્તબીજ સામેના બીજા પ્રસંગો પણ આવે છે. આ અલગ કથાઓને પૂજાના દરેક દિવસ સાથે ચોક્કસ ઐતિહાસિક ક્રમમાં જોડવી યોગ્ય નથી. બંગાળમાં માતાજીને સંતાનો સાથે પિયર આવતી દીકરી સમાન પણ આવકારવામાં આવે છે.

પર્વની શરૂઆત મહાલય અને બોધન જેવી પરંપરાઓથી જોડાય છે. મહાષષ્ઠીએ ઘણા સ્થળે પ્રતિમાનું મુખદર્શન થાય છે. સપ્તમીમાં નવપત્રિકા સ્નાન-પૂજન, અષ્ટમીમાં અંજલિ અને ખાસ આરાધના થાય છે. અષ્ટમી અને નવમીની સંધિએ સંધિપૂજા થાય છે, ત્યારબાદ નવમીની પૂજા અને દશમીની વિદાય આવે છે. કેટલીક પરંપરામાં સિંદૂરખેલા અને માટીની પ્રતિમાનું વિસર્જન થાય છે. મંદિર અને પરિવાર પ્રમાણે વિધિમાં ફેરફાર હોય છે.

પશ્ચિમ બંગાળ, ત્રિપુરા, આસામ અને ઓડિશામાં દુર્ગાપૂજા કળા, સમાજસેવા અને ભક્તિનું મોટું પર્વ છે. મૂર્તિકારો, શણગારકર્તાઓ, સંગીતકારો અને સ્વયંસેવકો સાથે સુંદર પંડાલ બને છે. યુનેસ્કોએ 2021માં કોલકાતાની દુર્ગાપૂજાને અમૂર્ત સાંસ્કૃતિક વારસામાં સ્થાન આપ્યું. માત્ર આસો સુદ છઠની એક તારીખથી સમગ્ર પૂજાક્રમ સમજાતો નથી; બોધન, સંધિપૂજા, નવમી હવન અને દશમીના સમય અલગ ગણવા પડે.

દુર્ગાપૂજા મા દુર્ગાના વિજય સાથે ભક્તિ, કલા અને સમાજના સહકારની ઉજવણી છે.

બોધન, પંડાલમાં પૂજા, અંજલિ, આરતી અને દશમી વિસર્જન થાય છે. સંધિપૂજાનો સમય અલગ છે.

બંગાળ, ત્રિપુરા, આસામ અને ઓડિશામાં મુખ્ય ઉજવણી; ગુજરાતની ગરબા નવરાત્રીથી રીતો જુદી છે.