આંતરરાષ્ટ્રીય માતૃભાષા દિન 2026

આંતરરાષ્ટ્રીય માતૃભાષા દિન જાગૃતિ માટે કે કોઈની યાદમાં ઊજવાતો દિવસ છે, અને કેલેન્ડરમાં તેને બતાવવો વૈકલ્પિક છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય માતૃભાષા દિન 21 ફેબ્રુઆરીએ પળાય છે, અને તેનો બંગાળી ભાષા આંદોલન સાથે ખાસ સંબંધ છે. 21 ફેબ્રુઆરી 1952ના રોજ ઢાકામાં વિદ્યાર્થીઓ અને કાર્યકરોએ બાંગ્લાને રાજ્યભાષા તરીકે માન્યતા આપવાની માગણી સાથે દેખાવો કર્યા. ઢાકા ત્યારે પૂર્વ પાકિસ્તાનમાં હતું. પોલીસના ગોળીબારમાં કેટલાક દેખાવકારો માર્યા ગયા, અને તેમની યાદ ભાષાના અધિકારનું મોટું પ્રતીક બની. પછી બાંગ્લાદેશે માતૃભાષાઓના સન્માનમાં આંતરરાષ્ટ્રીય દિવસ ઊજવવાની દરખાસ્ત મૂકી, અને યુનેસ્કોએ 1999ની પોતાની સામાન્ય પરિષદમાં તેને મંજૂરી આપી. 2000થી આ દિવસ આખી દુનિયામાં ઊજવાય છે. તે ભાષાઓ અને સંસ્કૃતિઓની વિવિધતાને ઊજવે છે, અને યાદ અપાવે છે કે માણસ ભાષા દ્વારા જ શીખે છે, જ્ઞાન સાચવે છે અને પોતાની ઓળખ વ્યક્ત કરે છે. આ દિવસે લુપ્ત થવાને આરે પહોંચેલી ભાષાઓ અને બહુભાષી શિક્ષણ તરફ પણ ધ્યાન દોરાય છે. ખાસ કરીને બાળકોને શરૂઆતનું શિક્ષણ તેઓ સમજે એવી ભાષામાં મળે, અને સાથે બીજી ભાષાઓ શીખવાની તક પણ મળે, તેનું મહત્ત્વ સમજાવાય છે.

વિભાજન પછી પાકિસ્તાનમાં ભાષાના દરજ્જા અંગેના વિવાદમાંથી બંગાળી ભાષા આંદોલન ઊભું થયું. 21 ફેબ્રુઆરી 1952એ ઢાકામાં પ્રદર્શન કરતા વિદ્યાર્થીઓ પર પોલીસ ગોળીબાર થયો અને મૃત્યુ પામેલા લોકો આંદોલનની ઐતિહાસિક સ્મૃતિ બન્યા. શહીદ મિનાર અને બાંગ્લાદેશની વાર્ષિક શ્રદ્ધાંજલિ ભાષાને ગૌરવ અને લોકશાહી ભાગીદારી સાથે જોડે છે. એક ભાષા બીજીને દૂર કરે એવો આ દિવસનો સંદેશ નથી; વૈશ્વિક સંદેશ તેની વિરુદ્ધ છે.

યુનેસ્કોએ 1999માં પ્રસ્તાવ સ્વીકાર્યો અને 2000થી વૈશ્વિક ઉજવણી શરૂ થઈ. શાળાઓ, ગ્રંથાલયો અને સાંસ્કૃતિક સંસ્થાઓ વાર્તાકથન, લુપ્તપ્રાય ભાષાનું દસ્તાવેજીકરણ, અનુવાદ અને માતૃભાષા આધારિત બહુભાષી શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપે છે. ભાષા બચાવવા વક્તા, પુસ્તકો, ડિજિટલ સાધનો અને શિક્ષણની તક જરૂરી છે, માત્ર ભાષણ નહીં. તારીખ 21 ફેબ્રુઆરી નક્કી છે.

ભાષિક વિવિધતા અને માતૃભાષામાં શીખવા તથા ઓળખ વ્યક્ત કરવાના ગૌરવનું રક્ષણ.

ભાષામાં વાર્તાકથન, બહુભાષી શિક્ષણ, અનુવાદ, સાહિત્યપઠન અને લુપ્તપ્રાય ભાષાનું સંરક્ષણ.

વિશ્વભરમાં 21 ફેબ્રુઆરી; 1952ના ઢાકાના બંગાળી ભાષા આંદોલનથી પ્રેરિત, 1999માં યુનેસ્કો દ્વારા સ્વીકૃત.