ઢુંઢિરાજ ચતુર્થી 2026

ઢુંઢિરાજ ચતુર્થી હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે થતું વ્રત છે, અને તેની તારીખ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને ત્યાંના પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

ઢુંઢિરાજ ચતુર્થી ગણેશજીના ઢુંઢિરાજ સ્વરૂપની પ્રાદેશિક પૂજા છે, ખાસ કરીને કાશીના રક્ષક ગણેશ સાથે જોડાયેલી. કાશીના તીર્થસ્થાનોમાં ઢુંઢિરાજ ગણેશને વિઘ્ન દૂર કરનાર દેવ તરીકે યાદ કરવામાં આવે છે. નામનો સંબંધ ભગવાનને શોધવા કે ઓળખવાની સ્થાનિક કથાઓ સાથે કહેવાય છે, પરંતુ એક જ સર્વમાન્ય જન્મકથા નથી. જુદા સ્થાનિક ધાર્મિક ગ્રંથોમાં વિગતો બદલાય છે.

ભક્તો દુર્વા, લાલ ફૂલ, મોદક અને દીવા અર્પે છે, ગણેશજીના નામનો જપ કરે છે અને નવા કામ પહેલાં બુદ્ધિ તથા વિઘ્નનાશ માટે પ્રાર્થના કરે છે. વિશાળ ગણેશપરંપરામાં પાર્વતીજીએ દ્વારપાળ બાળક રચ્યો, શિવજીએ અજાણતાં તેનો શિરચ્છેદ કર્યો અને પછી હાથીનું મસ્તક આપ્યું એવી કથા જાણીતી છે. પરંતુ તેને ખાસ ઢુંઢિરાજ ચતુર્થીની એકમાત્ર મૂળકથા તરીકે રજૂ ન કરવી.

આ દિવસ ભાદરવા ગણેશ ચતુર્થી જેટલો વિશાળ ઉત્સવ નથી. ડેટાબેઝમાં ફાગણ સુદ ચોથ સૂર્યોદયનો નિયમ છે. સ્થાનિક મંદિરની પૂજા અને પંચાંગમાં સમય અલગ હોઈ શકે છે. ચોક્કસ ઓળખ તથા વિધિ માટે વિશ્વસનીય પ્રાદેશિક પંચાંગથી ખાતરી કરવી જરૂરી છે.

ઢુંઢિરાજ ચતુર્થીનું મહત્ત્વ ભક્તિ, પરિવારની પરંપરા અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા ધાર્મિક તથા ઋતુના અર્થમાં રહેલું છે.

દૂર્વા, લાલ ફૂલ, દીવા અને મોદકથી ગણેશપૂજન; કાશી કે સ્થાનિક વિધિ અનુસરો.

કાશીના ઢુંઢિરાજ ગણેશની પરંપરા; ફાગણ સુદ ચોથનું સ્થાનિક પંચાંગથી પરીક્ષણ જરૂરી.