કલ્કિ જયંતી 2023

કલ્કિ જયંતી હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે ઉજવાતી જયંતી છે, જેની તિથિ અને રીતરિવાજ પ્રદેશ અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

કલ્કિ જયંતી વિષ્ણુજીના ભવિષ્યમાં આવનારા કલ્કિ અવતારની આરાધનાનો દિવસ છે. બીજી ઘણી જયંતીઓ જેમ ભૂતકાળમાં થયેલા જન્મનું સ્મરણ કરે છે તેમ આ દિવસ નથી; ધાર્મિક માન્યતા પ્રમાણે કલ્કિનું પ્રાગટ્ય હજી થવાનું છે. ભાગવત પુરાણ અને વિષ્ણુ પુરાણમાં કળિયુગના અંતે સદાચાર અને ન્યાયનો ઘટાડો તથા કલ્કિના આગમનનું વર્ણન છે. શંભલ અને વિષ્ણુયશાના કુટુંબનો ઉલ્લેખ આવે છે. માન્યતા પ્રમાણે તેઓ અધર્મી શક્તિઓને દૂર કરીને ધર્મના નવા યુગ માટે માર્ગ તૈયાર કરશે.

કલ્કિને સામાન્ય રીતે સફેદ ઘોડા અને તલવારવાળા યોદ્ધા સ્વરૂપે દર્શાવાય છે. ગ્રંથો અને ચિત્રોમાં વિગતો બદલાય છે. આ હિન્દુ પરંપરામાં સમયના ચક્ર અને ધર્મના પુનર્જાગરણની ધાર્મિક સમજણ છે, ચોક્કસ આધુનિક તારીખ ધરાવતી સાબિત ભવિષ્યવાણી નહીં. કલ્કિનો જન્મ થઈ ગયો અને તેની વર્ષગાંઠ ઉજવાય છે એવો દાવો ખોટો થશે.

ભક્તો વિષ્ણુપૂજન, સ્તોત્રપાઠ અને સત્ય, ન્યાય તથા સદાચરણ પર મનન કરે છે. કેટલાક પંચાંગમાં આ ઉજવણી શ્રાવણ સુદ છઠ સાથે જોડાય છે અને હાલના ડેટાબેઝમાં પણ આ જ નિયમ છે. પરંતુ આ તારીખની પ્રાદેશિક માન્યતા વધુ ચકાસવી જોઈએ. કથામાં ન થયેલી ઘટનાઓ ઉમેર્યા વિના પણ તેનો ધાર્મિક સંદેશ સંપૂર્ણ રીતે સમજાવી શકાય છે.

કલ્કિ જયંતીનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુ સંબંધી અર્થમાં રહેલું છે.

વિષ્ણુપૂજન, ગ્રંથપાઠ અને ધર્મના પુનર્જાગરણ પર મનન થાય છે; કલ્કિ જન્મી ગયા છે એવો દાવો ન કરવો.

કેટલાક સમાજોમાં શ્રાવણ સુદ છઠે ઉજવણી થાય છે; તે સર્વમાન્ય અવતાર જન્મતારીખ નથી.