સીતા નવમી 2020

સીતા નવમી હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે ઊજવાતી જયંતી છે, અને તેની તારીખ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને ત્યાંના પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

સીતા નવમી અથવા જાનકી નવમી રામાયણની મુખ્ય નાયિકા સીતાજીના પ્રાગટ્યનું સ્મરણ છે. મિથિલાના રાજા જનક યજ્ઞની તૈયારી માટે ખેતર ખેડતા હતા ત્યારે હળની ચાસમાંથી એક બાળકી મળી. રાજા જનક અને રાણી સુનયનાએ તેને પુત્રી તરીકે ઉછેરી અને ચાસ સાથે જોડાયેલા ‘સીતા’ નામે ઓળખાવી. આ કથા ધરતી અને ખેતી સાથે તેમનો પવિત્ર સંબંધ દર્શાવે છે; જુદી રામાયણ પરંપરામાં પ્રાગટ્યની વિગતો બદલાય છે.

યુવાવસ્થાએ જનક રાજાએ શિવજીના મહાન ધનુષ સાથે જોડાયેલી સ્વયંવરવિધિ રાખી. શ્રીરામે ધનુષ ઉપાડી ભંગ કર્યું અને સીતાજી સાથે લગ્ન થયાં. પછી સીતાજી રામજી સાથે વનવાસે ગયાં, રાવણે તેમનું અપહરણ કર્યું અને લંકામાં તેમણે અડગ હિંમત રાખી. પાછાં આવવું, અગ્નિપરીક્ષા અને પછીનો વિયોગ—આ પ્રસંગો જુદા ગ્રંથમાં વિવિધ અર્થ ધરાવે છે. સીતાજીનું મહત્વ માત્ર પતિવ્રતામાં નહીં, પરંતુ સ્વાભિમાન, ધીરજ અને કઠિન પરિસ્થિતિમાં યોગ્ય નિર્ણયમાં પણ છે.

વૈશાખ સુદ નોમે ભક્તો સીતા-રામનું પૂજન, રામાયણપાઠ, પ્રાર્થના અને દાન કરે છે. મિથિલા તથા જનકપુરમાં વિશેષ સાંસ્કૃતિક સંબંધ છે. ડેટાબેઝની મધ્યાહ્નની નોમ સ્થાનિક મંદિરના ચોક્કસ મુહૂર્ત સામે ચકાસવી જોઈએ.

જનક રાજાના ખેડેલા ખેતરમાં સીતાજીના પ્રાગટ્ય અને રામાયણમાં તેમના સાહસની કથા ધરતી, ધર્મ, ગૌરવ અને ધીરજનો સંદેશ આપે છે. જુદી રામાયણ પરંપરામાં તેમના જીવનના પ્રસંગોનું અર્થઘટન અલગ છે.

સીતા-રામપૂજન, રામાયણપાઠ, ભજન અને દાન.

મિથિલા અને જનકપુરની પરંપરામાં વિશેષ; વૈશાખ સુદ નોમ.