અહોઈ અષ્ટમી 2016

બાળકો માટે અહોઈ માતાની પ્રાર્થનાનું ઉત્તર ભારતીય વ્રત.

અહોઈ અષ્ટમી મુખ્યત્વે ઉત્તર ભારતમાં સંતાનોના કલ્યાણ માટે પળાતું વ્રત છે. એક લોકપ્રચલિત કથામાં સાત પુત્રોની માતા દિવાળી પહેલાં ઘર માટે માટી લેવા જાય છે. માટી ખોદતાં અજાણતાં સ્યાહુ અથવા સેઈ નામના નાનકડા પ્રાણીના બચ્ચાને પાવડાથી ઈજા થાય છે અને તે મરી જાય છે. સ્ત્રીને ભારે પસ્તાવો થાય છે. કથામાં ત્યારબાદ તેના સાત પુત્રો ગુમ થઈ જાય છે અથવા મૃત્યુ પામે છે. વડીલ સ્ત્રીઓ તેને ભૂલ સ્વીકારી અહોઈ માતાનું વ્રત કરવા કહે છે. તે માતાજી સાથે સ્યાહુ અને તેનાં બચ્ચાંનું ચિત્ર બનાવી પૂજા કરે છે. અંતે અહોઈ માતાના આશીર્વાદથી તેના પુત્રો પાછા મળે છે. આ લોકકથાનાં વિવિધ પાઠમાં પ્રાણી અને પુત્રોના પ્રસંગની વિગતો જુદી છે.

બીજી જાણીતી વ્રતકથામાં નાની પુત્રવધૂ બીજાની ભૂલથી લાગેલો શાપ પોતાના પર સ્વીકારે છે. ક્ષમા મેળવવા તે સુરહી ગાયની નિષ્ઠાથી સેવા કરે છે. માર્ગમાં તે એક પક્ષીનાં બચ્ચાંને સાપથી બચાવે છે. આભારી પક્ષી તેને સ્યાહુ માતા સુધી પહોંચવામાં મદદ કરે છે. પુત્રવધૂ સ્યાહુ માતાની ધીરજથી સેવા કરે છે; તેની કરુણાથી પ્રસન્ન થઈ માતા શાપ દૂર કરે છે અને પરિવારને આશીર્વાદ આપે છે. આ પહેલી કથાનો આગળનો ભાગ નહીં, પણ અલગ લોકપરંપરા છે.

ઘરોમાં અહોઈ માતાનું ચિત્ર પૂજાય છે, વ્રતકથા સાંભળવામાં આવે છે અને સંતાનો માટે પ્રાર્થના થાય છે. કેટલાક પરિવારો તારા દેખાય ત્યારે તો કેટલાક ચંદ્રદર્શન પછી વ્રત પૂર્ણ કરે છે. આ કથાઓ દયા અને ભૂલનો સ્વીકાર શીખવે છે, દુઃખ માટે દોષારોપણ કરવાનો આધાર નથી. ઉત્તર ભારતમાં કારતક કૃષ્ણ અષ્ટમી અને ગુજરાતના અમાન્ત પંચાંગમાં આસો વદ આઠમ એ જ તિથિ માટેનાં નામ છે.

અહોઈ અષ્ટમી બાળકોના કલ્યાણ, દયા અને જવાબદારીનો સંદેશ આપે છે.

અહોઈ માતાના ચિત્રની પૂજા કરી બાળકો માટે પ્રાર્થના થાય છે. તારા અથવા ચંદ્રદર્શન પછી પારણું થાય છે. આરોગ્યને જોખમ હોય તો કડક વ્રત જરૂરી નથી.

વ્રત સૂર્યોદયથી તારા દેખાય ત્યાં સુધી, અને કેટલાંક કુટુંબોમાં ચંદ્ર દેખાય ત્યાં સુધી રખાય છે. કરવા ચોથના સાચવેલા કરવામાંથી પાણી અર્પીને વ્રત છોડાય છે.

મુખ્યત્વે ઉત્તર ભારતમાં પ્રચલિત છે. તારા કે ચંદ્રદર્શનની રીત પરિવાર પ્રમાણે બદલાય છે.