અક્ષય નવમી 2025

કારતક સુદ નોમની આમળા નવમી.

કારતક સુદ નોમની અક્ષય નવમીને આમળા નવમી પણ કહે છે. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ અને આમળાના વૃક્ષનું સન્માન થાય છે. ‘અક્ષય’ શબ્દ સારા ભાવથી કરેલા દાન અને સદ્કર્મનું પુણ્ય ટકી રહે એવી ધાર્મિક માન્યતા દર્શાવે છે. કેટલીક ભક્તિપરંપરાઓમાં આમળાનું વૃક્ષ વિષ્ણુજી અને લક્ષ્મીજી સાથે જોડાય છે, પરંતુ તેની ઉત્પત્તિ વિશેની કથાઓ એકસરખી નથી. ભક્તો વૃક્ષને જળ, ફૂલ અને દીવો અર્પણ કરે છે, પ્રદક્ષિણા કરે છે તથા પરિવાર સાથે તેની છાયામાં ભોજન કરે છે. આ રીત પ્રકૃતિ અને પોષણ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા પણ વ્યક્ત કરે છે.

વ્રજના કેટલાક વિસ્તારોમાં આ દિવસ સાથે તીર્થયાત્રા અને પરિક્રમાની આગવી પરંપરા જોડાયેલી છે. કારતક પૂનમ તરફ આગળ વધતી ધાર્મિક ઉજવણીમાં પણ તેનું સ્થાન હોય છે. આ પ્રાદેશિક રીતો છે; કોઈ એક ઐતિહાસિક ઘટના બની હતી એવો પુરાવો નથી. અક્ષય નવમી વૈશાખની અખાત્રીજ અને ફાગણની આમલકી એકાદશીથી અલગ તહેવાર છે, ભલે નામ કે આમળાની આરાધનામાં સમાનતા દેખાતી હોય.

અક્ષય નવમી માટે દરેક સમાજમાં સ્વીકારેલી એક જ લાંબી વ્રતકથા નથી. તેથી અજાણ્યા પાત્રો કે ચમત્કાર ઉમેરી કથા મોટી કરવી યોગ્ય નથી. વિષ્ણુભક્તિ, દાન અને વૃક્ષોના સન્માનની સાચી પરંપરા સમજાવવી વધુ મહત્વની છે. સ્થાનિક પૂજાનો સમય પંચાંગ પ્રમાણે જોવો.

અક્ષય નવમી આમળાના વૃક્ષ, દાન અને પ્રકૃતિ પ્રત્યેના આદરનો દિવસ છે.

આમળાના વૃક્ષની પૂજા, પાણી-ફૂલ અર્પણ, ભોજન અને દાનની રીતો પ્રચલિત છે.

આમળા નવમી મુખ્યત્વે ઉત્તર ભારતમાં અને વ્રજની કેટલીક યાત્રાપરંપરાઓમાં પ્રચલિત છે.