અખાત્રીજ

અખાત્રીજની કોઈ એક જ કથા નથી. આ દિવસ સાથે હિંદુ પરંપરાની ઘણી કથાઓ જોડાયેલી છે. “અક્ષય” એટલે જે કદી ખૂટે નહીં, અને એટલે માન્યતા છે કે આ દિવસે કરેલાં સારાં કામનું પુણ્ય કદી ઓછું થતું નથી. પુરાણો અને મહાકાવ્યોની પરંપરા આ તિથિને ઘણી ઘટનાઓ સાથે જોડે છે. આ દિવસે ભગવાન પરશુરામ પ્રગટ થયા, વ્યાસજીએ ગણેશજી સમક્ષ મહાભારતની કથા કહેવાનું શરૂ કર્યું, અને પાંડવોના વનવાસ દરમિયાન યુધિષ્ઠિરને કદી ન ખૂટતું અક્ષયપાત્ર મળ્યું. જુદા જુદા પ્રદેશોમાં જુદી જુદી કથા પર ભાર મુકાય છે, પણ બધામાં એક જ ભાવ છે કે સમૃદ્ધિ ધર્મ સાથે જોડાયેલી રહે. પરિવારો ભગવાન વિષ્ણુ અને લક્ષ્મીજીની પૂજા કરે છે, અન્ન કે પાણીનું દાન કરે છે અને પૂર્વજોને યાદ કરે છે. આ દિવસે અભ્યાસ કે નવું સારું કામ શરૂ થાય છે, અને ઘણા સમાજોમાં નવી ખરીદી કે નવો વેપાર પણ આ શુભ દિવસે શરૂ કરાય છે.

અખાત્રીજનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુના અર્થમાં રહેલું છે.

આ દિવસે મુહૂર્ત જોવાતું નથી, કારણ કે આખો દિવસ જ વણજોયું મુહૂર્ત ગણાય છે. સોનું ખરીદાય છે, લગ્ન લેવાય છે, નવા ધંધા શરૂ થાય છે અને બાંધકામનાં ખાતમુહૂર્ત થાય છે. જવ અને પાણીનું દાન કરાય છે. અક્ષય તૃતીયાને ગુજરાતમાં અખાત્રીજ કહે છે, અને વર્ષમાં એક વાર આખી ભગવદ્ ગીતા વાંચનારા લોકો આ દિવસથી તેનું વાંચન શરૂ કરે છે.

જૈનો માટે આ એ દિવસ છે જ્યારે ઋષભદેવ ભગવાને શેરડીના રસથી વર્ષભરના ઉપવાસનું પારણું કર્યું, અને વર્ષીતપનાં પારણાં પણ આ દિવસે થાય છે. ઓડિશામાં આ દિવસથી રથયાત્રાના રથ બનવાનું અને વર્ષની પહેલી વાવણી શરૂ થાય છે. દક્ષિણમાં તેને સિંહ કે અક્ષય તદિયા કહે છે, અને ત્યાં પણ સોનાની ખરીદી એટલી જ જોરમાં થાય છે. પુરીમાં આ દિવસથી ચંદન યાત્રા શરૂ થાય છે.