આંબેડકર જયંતી 2020

14 એપ્રિલે ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરની જન્મજયંતી અને સામાજિક સમાનતાના તેમના કાર્યનું સ્મરણ.

ડૉ. ભીમરાવ રામજી આંબેડકરનો જન્મ 14 એપ્રિલ 1891ના રોજ આજના મધ્ય પ્રદેશના મહુમાં થયો હતો. બાળપણથી જ તેમને જાતિભેદ અને અસ્પૃશ્યતાનો કડવો અનુભવ થયો. છતાં તેમણે ભણવાનું છોડ્યું નહીં. મુંબઈમાં અભ્યાસ કર્યા પછી તેઓ ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે અમેરિકાની કોલંબિયા યુનિવર્સિટી અને લંડન ગયા. તેમણે અર્થશાસ્ત્ર, કાયદા અને સમાજવ્યવસ્થાનો ઊંડો અભ્યાસ કર્યો. ભણતર માત્ર પોતાના વિકાસ માટે નહીં, પરંતુ અન્યાય સહન કરતા લોકોના જીવનમાં પરિવર્તન લાવવા માટે ઉપયોગી હોવું જોઈએ, એવો તેમનો આગ્રહ હતો. તે સમયે અનેક લોકોને જાહેર કૂવા અને તળાવમાંથી પાણી લેવા, મંદિરમાં પ્રવેશવા કે સમાન સન્માનથી જીવવા દેવામાં આવતું નહોતું. 1927માં આંબેડકરે મહાડમાં જાહેર તળાવમાંથી પાણી લેવાના સમાન અધિકાર માટે સત્યાગ્રહનું નેતૃત્વ કર્યું. નાશિકના કાલારામ મંદિર પ્રવેશ આંદોલનમાં પણ તેમણે મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી. તેમણે લેખન, સંગઠન અને જાહેર ચર્ચા દ્વારા જાતિભેદ સામે અવાજ ઉઠાવ્યો. ભારત આઝાદ થયા પછી તેઓ દેશના પ્રથમ કાયદામંત્રી બન્યા અને બંધારણ સભાની મુસદ્દા સમિતિના અધ્યક્ષ તરીકે કામ કર્યું. ભારતનું બંધારણ આખી બંધારણ સભાના સંયુક્ત પ્રયત્નોથી ઘડાયું, પરંતુ તેનો મુસદ્દો તૈયાર કરવામાં અને તેની જોગવાઈઓ સમજાવવામાં આંબેડકરનું નેતૃત્વ અત્યંત મહત્ત્વનું હતું. તેઓ માનતા હતા કે કાયદામાં સમાનતા લખવાથી જ કામ પૂરું થતું નથી; સમાજમાં પણ સ્વતંત્રતા, સમાનતા અને બંધુતા જીવંત થવી જોઈએ. ઓક્ટોબર 1956માં તેમણે નાગપુર ખાતે અનેક અનુયાયીઓ સાથે બૌદ્ધ ધર્મ સ્વીકાર્યો. 6 ડિસેમ્બર 1956ના રોજ તેમનું અવસાન થયું. આંબેડકર જયંતી માત્ર તેમના જન્મદિવસની ઉજવણી નથી. શિક્ષણથી આગળ વધીને અન્યાય સામે ઊભા રહેલા અને સૌના માનવગૌરવ માટે જીવન સમર્પિત કરનાર મહાન વિચારકને યાદ કરવાનો દિવસ છે. સાચી શ્રદ્ધાંજલિ એટલે દરેકને શિક્ષણ, સન્માન અને સમાન અધિકાર મળે તે માટે પ્રયત્ન કરવો.

આંબેડકર જયંતી ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરના જાતિભેદ સામેના સંઘર્ષ, શિક્ષણ પ્રત્યેના આગ્રહ અને ભારતનું બંધારણ ઘડવામાં આપેલા યોગદાનને યાદ કરે છે. આ દિવસ સમાનતા, માનવગૌરવ, સામાજિક ન્યાય અને બંધુતાનો સંદેશ આપે છે.

સ્મારકો પર શ્રદ્ધાંજલિ, આંબેડકરના વિચારોનું વાંચન, શૈક્ષણિક કાર્યક્રમો અને બંધારણીય સમાનતા અંગે ચર્ચા થાય છે.

સમગ્ર ભારતમાં ઉજવાય છે; મુંબઈ અને નાગપુર સહિત તેમની જીવનયાત્રા સાથે જોડાયેલા સ્થળોએ વિશેષ કાર્યક્રમો થાય છે.