અષાઢી બીજ

અષાઢી બીજ કચ્છી માડુઓનું પરંપરાગત નવું વર્ષ છે. એ ચોમાસાની શરૂઆતમાં આવે છે, જ્યારે કચ્છની સૂકી ધરતીનો રંગ બદલાવા લાગે છે અને ખેડૂતો વરસાદ, વાવણી અને ખેતીની નવી મોસમની રાહ જુએ છે. આ દિવસથી કચ્છી વર્ષ કેમ શરૂ થાય છે, તેની કચ્છમાં એકથી વધુ ઐતિહાસિક માન્યતાઓ છે. કેટલીક માન્યતાઓ એને કચ્છના જૂના રાજવીઓ સાથે જોડે છે, તો કેટલીક ચોમાસાને નવા જીવનની નિશાની માનવાની આ પ્રદેશની રીત સાથે. કોઈ પણ માન્યતા લો, આ પરંપરાનાં મૂળ કચ્છની ધરતી અને કચ્છી ઓળખમાં ઊંડાં છે. પરિવારો એકબીજાને નવા વર્ષની શુભેચ્છા પાઠવે છે, લાપસી જેવી તહેવારની વાનગીઓ બનાવે છે, મંદિરે દર્શને જાય છે, અને સારા વરસાદ અને સમૃદ્ધિની આશા સાથે મોસમની શરૂઆત કરે છે. કચ્છ બહાર વસતા કચ્છીઓ માટે પણ અષાઢી બીજ વતન, ભાષા અને ચોમાસા પર ટકેલા જીવન સાથેનો મહત્ત્વનો નાતો છે.

અષાઢી બીજનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા ધાર્મિક કે ઋતુના અર્થમાં રહેલું છે.

આ દિવસે સવારે પવન જોવાય છે. પવનની દિશા પરથી આ વર્ષે કેવો વરસાદ થશે તેનો વરતારો કરાય છે, અને એ વરતારો એટલો ગંભીરતાથી લેવાય છે કે છપાય પણ છે. કચ્છી પરિવારો એકબીજાને શુભેચ્છા આપે છે. આ દિવસે કચ્છમાં જાહેર રજા હોય છે, ગુજરાતમાં બીજે ક્યાંય નહીં.

કચ્છ અને દેશ-વિદેશમાં વસતા કચ્છીઓ આ દિવસથી નવું વર્ષ ગણે છે, જ્યારે બાકીના ગુજરાતનું નવું વર્ષ કારતકમાં બેસતા વર્ષે શરૂ થાય છે. આ જ તિથિએ પુરી અને અમદાવાદમાં રથયાત્રા નીકળે છે.