આયંબિલ ઓળી 2018

આયંબિલ ઓળી નવ દિવસનું જૈન તપ છે, જેમાં આત્મશુદ્ધિ અને સંયમ સાથે જૈન પરંપરાનાં નવ પરમ પદ, એટલે કે નવપદની આરાધના થાય છે.

આયંબિલ ઓળી અથવા નવપદ ઓળી જૈન પરંપરાનો નવ દિવસનો સંયમોત્સવ છે, જે ચૈત્ર અને આસો સુદ પક્ષમાં વર્ષમાં બે વાર આવે છે. ખાસ કરીને શ્વેતાંબર સમાજમાં તેનું મહત્વ છે. સિદ્ધચક્રના નવ પદ—અરિહંત, સિદ્ધ, આચાર્ય, ઉપાધ્યાય, સાધુ, સમ્યગ્દર્શન, સમ્યગ્જ્ઞાન, સમ્યક્ચારિત્ર અને સમ્યક્તપ—ની આરાધના થાય છે. દરેક દિવસે એક પદનું સ્મરણ કરીને આધ્યાત્મિક ગુરુઓ અને મુક્તિના માર્ગના ગુણોનો આદર થાય છે.

જાણીતી ભક્તિકથા રાજા શ્રીપાળ અને રાણી મયણાસુંદરીની છે. લોકપ્રચલિત જૈન કથામાં શ્રીપાળને ગંભીર રોગનું દુઃખ હોય છે અને મયણાસુંદરી નવપદમાં શ્રદ્ધા રાખે છે. ગુરુના માર્ગદર્શનથી બંને આરાધના અને સંયમ કરે છે; કથામાં સાજા થવું અને સુખની પુનઃપ્રાપ્તિ વર્ણવાય છે. આ ધાર્મિક વાર્તા છે, આયંબિલથી રોગ મટે તેનો તબીબી પુરાવો નહીં. મુખ્ય ભાવ ધીરજ, કરુણા, શિસ્ત અને સમ્યગ્જ્ઞાનનો છે.

આયંબિલ કરનાર સામાન્ય રીતે દિવસમાં એક વાર સાદું, રસવિહોણું ભોજન લે છે અને ઘી, તેલ, દૂધ-મીઠાઈ જેવી સ્વાદિષ્ટ વસ્તુઓ ટાળે છે. સામાયિક, સ્વાધ્યાય અને દાનનું મહત્વ છે. તબિયત નબળી હોય તો ગુરુ અને આરોગ્ય નિષ્ણાતની સલાહ જરૂરી છે. હાલના બે નિયમ ચૈત્ર અને આસો સુદ સાતમની શરૂઆત બતાવે છે, પરંતુ પૂનમ સુધીના નવ દિવસ પણ દર્શાવવા જોઈએ.

આયંબિલ ઓળી કરનારા સમાજ માટે આ તપ ખાસ છે, કારણ કે તેનાથી ધર્મ, પરિવાર અને સંસ્કૃતિની પરંપરા પેઢી દર પેઢી જળવાઈ રહે છે.

નવ દિવસ સુધી રોજ એક જ ટંક જમવાનું હોય છે. ભોજન બાફેલું હોય છે, અને તેમાં મીઠું, તેલ, ખાંડ, દૂધ, દહીં, ફળ કે મસાલો હોતાં નથી. સામાન્ય રીતે ગરમ પાણી સાથે ભાત, ઘઉં કે દાળ લેવાય છે. નવ વર્ષમાં નવ ઓળી કરીને આ તપ પૂરું થાય છે. દેરાસરની આયંબિલ શાળામાં આ ભોજન બને છે, એટલે તપ કરનારે ઘરમાં બાકીના લોકોથી જુદું રાંધવું પડતું નથી.

ઓળી વર્ષમાં બે વાર આવે છે અને બંને વખત નવ દિવસની હોય છે. એક ઓળી ચૈત્ર મહિનામાં ચૈત્રી પૂનમે પૂરી થાય છે, અને બીજી આસો મહિનામાં આસો સુદ પૂનમે. આસોની ઓળી નવરાત્રિના દિવસોમાં જ શરૂ થાય છે. એટલે એ દિવસોમાં જૈન ઘરમાં આયંબિલનું તપ ચાલતું હોય અને પડોશના હિંદુ ઘરમાં નવરાત્રિનો ઉત્સવ.