બછ બારસ

બછ બારસ ગોવત્સ દ્વાદશીનું ગુજરાતી રૂપ છે. શ્રાવણ વદ બારસે થતું આ વ્રત ગાયને, અને ખાસ કરીને વાછરડા સાથેની ગાયને સમર્પિત છે. ખેતી પર ચાલતા જીવનમાં ગાય-બળદ દૂધ આપતાં, ઘર નભાવવામાં મદદ કરતાં અને ખેતીમાં કામ લાગતાં. એટલે તેમની પૂજા શ્રદ્ધાની સાથે રોજના જીવનમાંથી આવેલા આભારની રીત પણ બની. સ્ત્રીઓ ગાય અને વાછરડાની પૂજા કરે છે, અને ગાય-વાછરડું ન હોય તો તેમની પ્રતીકરૂપ આકૃતિની પૂજા થાય છે. તેમને ખાવાનું ધરાવાય છે, અને સંતાનો તથા પરિવારની સુખાકારી માટે પ્રાર્થના થાય છે. બછ નામ જ વાછરડા તરફ ઇશારો કરે છે, એટલે આ દિવસ માતૃત્વ, પોષણ અને સંતાનની રક્ષા સાથે વધુ જોડાય છે. ઘણા સમાજોમાં વ્રતના ભાગરૂપે આ દિવસે ગાયના દૂધની બનાવટો કે અમુક અનાજ ખવાતાં નથી. આમ આ વ્રતમાં, ઘરની સમૃદ્ધિ જેના પર ટકેલી છે એવાં પશુઓ અને પોષણના સ્રોતો પ્રત્યે આભાર વ્યક્ત થાય છે.

બછ બારસનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુ સંબંધી અર્થમાં રહેલું છે.

આ દિવસે ખાવાનું છોડાતું નથી, પણ ઘઉં અને છરીથી સમારેલું કંઈ ખવાતું નથી. બાજરી કે જુવારનો રોટલો અને હાથથી તોડેલું શાક ખવાય છે.