ચૈત્રી નવરાત્રી

ચૈત્રી નવરાત્રી ચૈત્ર સુદ એકમથી શરૂ થાય છે. માતાજીની ઉપાસનાની મોટી નવરાત્રીઓમાંની આ એક છે. ભક્તો મા દુર્ગાનાં જુદાં જુદાં સ્વરૂપોની પૂજા કરે છે. માન્યતા છે કે આ નવ રાતમાં ભક્ત પહેલાં અંદરની શક્તિ અને સંયમ કેળવે છે, અને ધીરે ધીરે જ્ઞાન અને આધ્યાત્મિક સ્પષ્ટતા સુધી પહોંચે છે. ઉત્તર ભારતની ઘણી પરંપરાઓમાં આ નવરાત્રી રામનવમીએ પૂરી થાય છે, એટલે શક્તિની ઉપાસના શ્રીરામના જન્મ સાથે જોડાય છે. વિધિની શરૂઆત ઘટસ્થાપન કે કળશસ્થાપનથી થાય છે. પવિત્ર કળશની સ્થાપના થાય છે, ઘણે ઠેકાણે જવારા વવાય છે અને દીવો સતત પ્રગટેલો રખાય છે. રોજ માતાજીના પાઠ, આરતી અને ઉપવાસ થાય છે. ઘણા પરિવારોમાં આઠમ કે નોમની આસપાસ કન્યાપૂજન થાય છે. ચૈત્રી નવરાત્રી વસંત ઋતુમાં આવે છે, અને કેટલાંક પ્રાદેશિક પંચાંગોમાં આ સમયે નવું વર્ષ પણ શરૂ થાય છે. એટલે આ તહેવારમાં નવી શરૂઆતનો ભાવ ખાસ છે.

ચૈત્રી નવરાત્રી ભક્તિ અને કુટુંબની પરંપરાનો તહેવાર છે, અને તેની સાથે આધ્યાત્મિક તેમ જ ઋતુનો અર્થ પણ જોડાયેલો છે.

આસોની નવરાત્રી કરતાં ચૈત્રી નવરાત્રી વધુ શાંતિથી પળાય છે, અને તેમાં ગરબા પણ ઓછા થાય છે. પહેલા દિવસે કૂંડામાં જવ વવાય છે, અને નવ દિવસ સુધી તેની સંભાળ રખાય છે. કેટલાક દિવસ કે નવેય દિવસ ઉપવાસ રખાય છે. નવમો દિવસ એટલે જ રામનવમી.

ઉત્તર ભારતમાં બે નવરાત્રીમાંથી આ ચૈત્રી નવરાત્રી મોટી ગણાય છે, અને આસોની નવરાત્રી રામલીલાના દિવસો તરીકે ઓળખાય છે. ગુજરાત અને બંગાળમાં એથી ઊલટું છે. દક્ષિણ ભારતમાં તેને વસંત નવરાત્રી કહે છે. જમ્મુમાં વૈષ્ણોદેવીનાં દર્શન અને હિમાલયની તળેટીના ચૈત્રી મેળા આ જ દિવસોમાં આવે છે.