ચિત્ર વિચિત્રનો મેળો 2026

સાબરમતીના કાંઠે એક રાત શોકની, અને બીજી સવારે મેળો.

ચિત્ર-વિચિત્રનો મેળો ઉત્તર ગુજરાતના ખેડબ્રહ્મા નજીક ગુણભાંખરી ખાતે સાબરમતી, આકુલ અને વ્યાકુલ નદીઓના સંગમ પાસેનો આદિવાસી સમુદાયનો મહત્વનો પ્રસંગ છે. સ્થાનિક લોકપરંપરામાં તેનું નામ મહાભારતના ચિત્રવીર્ય અને વિચિત્રવીર્ય સાથે જોડાય છે. આ સમાજની પવિત્ર લોકસ્મૃતિ છે; મહાકાવ્યના રાજકુમારો ત્યાં જ રહેતા કે મૃત્યુ પામ્યા હતા તેનો સ્વતંત્ર ઇતિહાસ નથી.

મેળાની વિધિનો લાગણીસભર ક્રમ છે. અમાસની રાત્રે ભીલ, ગરાસિયા અને બીજા પરિવારો ગયા વર્ષમાં મૃત્યુ પામેલા સ્વજનોને યાદ કરે છે. નદીકાંઠે સામૂહિક શોક, રુદન અને પરંપરા મુજબ અર્પણ થાય છે. શોકનો સમય પૂર્ણ થતાં સવાર પછી ગીત, નૃત્ય, રંગીન પોશાક, વેપાર અને સમાજના મેળાપથી ઉજવણી શરૂ થાય છે. આ બદલાવ દુઃખના આદર અને નવા જીવનના આનંદને જોડે છે.

ભારતના પ્રવાસન મંત્રાલયના વર્ણન મુજબ મેળો હોળી પછીના સમય સાથે જોડાયેલો છે. હાલનો ફાગણ અમાસનો સૂર્યોદય નિયમ રાત્રિના શોક અને પછીના દિવસના કાર્યક્રમને સંપૂર્ણ રીતે ન બતાવે, તેથી વાર્ષિક સ્થાનિક તારીખ ચકાસવી. મેળાને તેના આદિવાસી સમાજની પોતાની સંસ્કૃતિ તરીકે સન્માન આપવું.

જાહેર શોક અને મેળો એક જ મેદાન પર, 12 કલાકના અંતરે ગોઠવાયાં હોય, એવું ભાગ્યે જ બીજે ક્યાંય જોવા મળે છે. બંને ભાગ મળીને જ આ પરંપરા પૂરી થાય છે, અને ફક્ત બીજા ભાગ માટે જનાર એનો મર્મ ચૂકી જાય છે.

અમાસે પિતૃસ્મરણ અને શોક પછી લોકનૃત્ય, વેપાર અને સમાજમેળાપ.

ઉત્તર ગુજરાતમાં ખેડબ્રહ્મા પાસે ગુણભાંખરી; સંગમ પર ભીલ-ગરાસિયા પરંપરા.