ગાંધી જયંતી 2021

2 ઓક્ટોબરે મહાત્મા ગાંધીના જીવન, સ્વાતંત્ર્ય સંઘર્ષ અને અહિંસાના વિચારનું સ્મરણ.

મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધીનો જન્મ 2 ઓક્ટોબર 1869ના રોજ પોરબંદરમાં થયો હતો. લંડનમાં કાયદાનો અભ્યાસ કર્યા પછી તેઓ દક્ષિણ આફ્રિકા ગયા. ત્યાં ભારતીયો સામે થતો ભેદભાવ જોઈ તેમણે અન્યાય સામે સંગઠિત રીતે અવાજ ઉઠાવ્યો. આ સંઘર્ષ દરમિયાન સત્ય અને અહિંસા આધારિત સત્યાગ્રહનો માર્ગ વિકસ્યો. 1915માં ભારત પાછા આવ્યા પછી તેમણે દેશના વિવિધ ભાગોનો પ્રવાસ કર્યો અને સ્વાતંત્ર્ય આંદોલનમાં મોટી ભૂમિકા ભજવી. ચંપારણમાં ખેડૂતોની મુશ્કેલી, ખેડામાં મહેસૂલનો પ્રશ્ન અને પછી અસહકાર આંદોલન જેવી લડતોમાં તેમણે જનતાને સાથે લીધી.

1930માં સાબરમતી આશ્રમથી દાંડી સુધીની યાત્રા કરીને મીઠાના કાયદાનો અહિંસક વિરોધ કર્યો. 1942માં ભારત છોડો આંદોલન દ્વારા અંગ્રેજ શાસનના અંતની માગ ઉઠી. ગાંધીજી ધાર્મિક સૌહાર્દ, ગામડાંના વિકાસ અને અસ્પૃશ્યતાના વિરોધ પર પણ ભાર મૂકતા. તેમના કેટલાક વિચારો અને રાજકીય નિર્ણયો અંગે આજે પણ વિચારવિમર્શ અને ટીકા થાય છે; ઇતિહાસ સમજતી વખતે આ પાસાં અવગણવા નહીં. ઓગસ્ટ 1947માં ભારત સ્વતંત્ર થયું, પરંતુ ભાગલા વખતે ભયાનક હિંસા પણ થઈ. ગાંધીજીએ શાંતિ માટે પ્રયત્ન કર્યા. 30 જાન્યુઆરી 1948ના રોજ નવી દિલ્હીમાં તેમની હત્યા થઈ.

દર વર્ષે ગાંધી જયંતીએ પ્રાર્થનાસભા, શૈક્ષણિક કાર્યક્રમો અને સેવા પ્રવૃત્તિઓ થાય છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર પણ 2 ઓક્ટોબરને આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસા દિવસ તરીકે ઉજવે છે. ગાંધીજીને યાદ કરવાનો અર્થ તેમની સિદ્ધિઓ સાથે સમયની મુશ્કેલ હકીકતોને પણ સમજવો અને સત્ય, અહિંસા તથા સહઅસ્તિત્વ વિશે વિચારવું છે.

2 ઓક્ટોબરની ગાંધી જયંતી ભારતના સ્વાતંત્ર્ય આંદોલનમાં ગાંધીજીના યોગદાનને યાદ કરે છે. આ દિવસ અહિંસા, સત્યાગ્રહ, ધાર્મિક સૌહાર્દ અને જવાબદાર નાગરિકજીવન વિશે વિચારવાનો અવસર છે.

પ્રાર્થનાસભા, સ્મારકો પર શ્રદ્ધાંજલિ, શાળાઓમાં ચર્ચા, સમાજસેવા, સ્વચ્છતા અને અહિંસાનું શિક્ષણ; ફરજિયાત ધાર્મિક વિધિ નથી.

ભારતમાં 2 ઑક્ટોબરે રાષ્ટ્રીય સ્મરણ; ગુજરાતનાં પોરબંદર અને સાબરમતી તથા દિલ્હીના રાજઘાટનું વિશેષ મહત્વ. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર આ દિવસે આંતરરાષ્ટ્રીય અહિંસા દિવસ પણ ઉજવે છે.