ગંગા સપ્તમી 2023

વૈશાખ સુદ સાતમની જહ્નુ અથવા ગંગા સપ્તમી.

વૈશાખ સુદ સાતમને ગંગા સપ્તમી અથવા જહ્નુ સપ્તમી કહે છે. આ દિવસ ગંગાજીની પૃથ્વી પરની યાત્રાના વિશેષ પ્રસંગ સાથે જોડાયેલો છે. ભગીરથ રાજાએ સગરપુત્રોના ઉદ્ધાર માટે તપ કરી ગંગાજીને સ્વર્ગમાંથી પૃથ્વી પર આવવા પ્રાર્થના કરી. શિવજીએ તેમના પ્રચંડ પ્રવાહને જટામાં ઝીલી સુરક્ષિત રીતે વહેવા દીધો. ગંગાજી ભગીરથની પાછળ આગળ વધતાં જહ્નુ ઋષિના આશ્રમ અને યજ્ઞમાં પાણીનો પ્રચંડ પ્રવાહ પહોંચ્યો. ઋષિએ ક્રોધમાં આખી ગંગાને પી લીધી, તેથી યાત્રા અટકી ગઈ.

ભગીરથ અને દેવોએ જહ્નુ ઋષિને વિનંતી કરી કે ગંગાનો પ્રવાહ સગરપુત્રોના ઉદ્ધાર માટે આગળ જવો જરૂરી છે. ઋષિ પ્રસન્ન થયા અને ગંગાજીને ફરી બહાર આવવા દીધાં. જાણીતી પરંપરામાં તેઓ ઋષિના કાનમાંથી પ્રગટ થયાં હોવાનું કહે છે; તેથી ગંગાજી ‘જાહ્નવી’ નામે પણ ઓળખાય છે. કેટલાક પાઠોમાં બહાર આવવાની વિગતો બદલાય છે. આ પાણીની પવિત્રતા અને કરુણાની ધાર્મિક કથા છે, નદીના ભૂગર્ભીય ઇતિહાસનો પુરાવો નહીં.

ભક્તો ગંગાજીની પૂજા, અર્ઘ્ય, દીપદાન, દાન અને સુરક્ષિત સ્થળે સ્નાન કરે છે. ગંગા સપ્તમી જહ્નુ ઋષિ પાસેથી થયેલા પુનઃપ્રાગટ્યનું સ્મરણ છે; જેઠ સુદ દશમની ગંગા દશેરા ગંગાજીના મૂળ અવતરણનો અલગ ઉત્સવ છે. આ નોંધનો મધ્યાહ્ન આધારિત સાતમનો નિયમ સ્થાનિક પૂજા પરંપરા સામે ચકાસવો જોઈએ.

ગંગા સપ્તમી જહ્નુ ઋષિ પાસેથી ગંગાજીના ફરી પ્રાગટ્ય અને જાહ્નવી નામની કથાનું સ્મરણ છે.

ગંગાપૂજન, અર્ઘ્ય, દીપદાન અને દાન થાય છે; જળ સ્વચ્છ રાખવું.

ગંગા તીર્થસ્થળોમાં ઉજવાય છે; જેઠની ગંગા દશેરાથી જુદી છે.