ગૌરીગણેશ ચતુર્થી 2024

ગૌરીગણેશ ચતુર્થી હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે રખાતું વ્રત છે, અને તેની તિથિ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને સ્થાનિક પંચાંગ મુજબ જુદાં હોઈ શકે છે.

ગુજરાતી પંચાંગની પરંપરામાં જે ચોથને ખાસ નામ મળ્યાં છે, તેમાંની એક ગૌરીગણેશ ચતુર્થી છે. આ ચોથ સુદ પક્ષમાં આવે છે. આ દિવસે વિઘ્નહર્તા ગણેશજીની સાથે મા ગૌરીનું પણ શુભ સ્મરણ થાય છે. મા ગૌરી પાર્વતીજીનું જ એક સ્વરૂપ છે અને ગણેશજીનાં માતા છે. મા અને દીકરાની આ જોડી ઘરઘરની જાણીતી છબી જેવી લાગે છે. મા ગૌરી મંગળ, મમતાભરી શક્તિ અને પરિવારના કલ્યાણનું પ્રતીક છે, તો ગણેશજી બુદ્ધિ અને શુભ શરૂઆતના. ભક્તો ગણેશજીને ધરો, ફૂલ, દીવો અને મીઠાઈ ધરાવે છે, અને ઘરમાં સંપ અને સમૃદ્ધિ રહે તેવી પ્રાર્થના સાથે મા ગૌરીને યાદ કરે છે. ભાદરવાની ધામધૂમવાળી ગણેશ ચતુર્થી જેવી આ ઉજવણી નથી. આ વ્રત શાંતિથી રખાય છે, અને મુખ્યત્વે પંચાંગ તથા કુટુંબની વ્રત પરંપરામાં જળવાયું છે. સુદ પક્ષની શરૂઆતમાં જ માની કૃપા અને વિવેકબુદ્ધિ, બંનેને યાદ કરવાં, એમાં આ દિવસનું મહત્ત્વ છે.

પાર્વતી દ્વારા ગણેશજીની રચના અને શિવ દ્વારા તેમની ઓળખની જાણીતી પૌરાણિક કથા માતા-પુત્રનો સંબંધ સમજાવે છે, પરંતુ તેને આ ખાસ માસિક વ્રતની એકમાત્ર મૂળકથા ન ગણવી. મહા સુદ ચોથનો સ્થાનિક પંચાંગથી મેળ કરવો જરૂરી છે.

હિન્દુ ઘરોમાં ગૌરી કરુણામયી માતા અને ગણેશજી શુભકાર્ય પહેલાં સ્મરણ કરાતા દેવ તરીકે પૂજાય છે. બંનેની સાથે આરાધનાથી બુદ્ધિ સાથે કરુણા અને પારિવારિક જવાબદારીમાં નિઃસ્વાર્થભાવ રાખવાનો સંદેશ મળે છે. વ્રતકથા અને વિધિ કુટુંબની પરંપરા પ્રમાણે બદલાય છે; પ્રાદેશિક ગ્રંથના પુરાવા વિના આ ચોથ માટે કોઈ ખાસ યુદ્ધ, વરદાન કે લગ્નપ્રસંગની કથા ઘડવી નહીં.

ગૌરીની માતૃકૃપા અને ગણેશજીની બુદ્ધિ-વિઘ્નનાશની આરાધના; આ માસિક પ્રાદેશિક વ્રત છે, મુખ્ય ગણેશોત્સવ નહીં.

ઘરે ગૌરી-ગણેશ પૂજા, દૂર્વા, ફૂલ, દીવા અને મીઠાઈ; ઉપવાસની રીત ઘર અને પ્રદેશ પ્રમાણે બદલાય છે.

ગુજરાતી પંચાંગમાં મહા સુદ ચોથે નામ મળતું વ્રત; ચોક્કસ નામ અને પૂજાનો સમય સ્થાનિક પંચાંગથી ચકાસવો.