ગાયત્રી જયંતી 2097

ગાયત્રી માતા અને ગાયત્રી મંત્રની આરાધનાનો દિવસ.

ગાયત્રી જયંતી ગાયત્રી માતા, વેદમાતા અને પવિત્ર ગાયત્રી મંત્રના સન્માનનો દિવસ છે. ઋગ્વેદમાં આવેલો ગાયત્રી મંત્ર સવિતૃ દેવના પ્રકાશની પ્રાર્થના છે, જેથી માનવીની બુદ્ધિને સદ્માર્ગે પ્રેરણા મળે. તેના ચોવીસ અક્ષરો અને ત્રણ પાદની છંદરચનાનું વૈદિક પરંપરામાં વિશેષ સ્થાન છે. પ્રાચીન વૈદિક મંત્ર અને પછીની ભક્તિપરંપરામાં ગાયત્રી માતાનું મૂર્ત સ્વરૂપ એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોવા છતાં ઐતિહાસિક રીતે અલગ વિકાસ ધરાવે છે.

પુરાણ અને પછીની ભક્તિકથાઓમાં ગાયત્રીને પવિત્ર વાણી, જ્ઞાન અને સર્જનશક્તિનું સ્વરૂપ કહેવામાં આવે છે. કેટલીક કથાઓ બ્રહ્માજી અને યજ્ઞ સાથે તેમનો સંબંધ દર્શાવે છે, પરંતુ વિગતો તથા અર્થઘટન જુદાં છે. અન્ય પરંપરામાં ગાયત્રીને સરસ્વતીજીના જ્ઞાનસ્વરૂપ સાથે જોડવામાં આવે છે. આ બધાને એક જ સર્વમાન્ય જન્મકથા ગણવી યોગ્ય નથી. ભક્તો મંત્રજપ, ધ્યાન, હવન અને જ્ઞાનના સદુપયોગની પ્રાર્થના કરે છે.

ગાયત્રી જયંતીની તારીખ અંગે ખરેખર પરંપરાભેદ છે. કેટલાક સમાજો જેઠ સુદ અગિયારસે અને બીજા સમાજો શ્રાવણ પૂનમે, ઘણી વાર ઉપાકર્મ સાથે, આ દિવસ ઉજવે છે. હાલની ડેટાબેઝ નોંધ માત્ર શ્રાવણ પૂનમની પરંપરા દર્શાવે છે. બંને તારીખને એક જ સર્વમાન્ય નિયમ કહેવું યોગ્ય નથી.

ગાયત્રી જયંતી મંત્રજપ, જ્ઞાન અને શુદ્ધ બુદ્ધિની પ્રાર્થના સાથે જોડાયેલી છે; તારીખ સંપ્રદાય પ્રમાણે બદલાય છે.

ગાયત્રી મંત્રજપ, ધ્યાન, હવન અને શાસ્ત્રપાઠ થાય છે.

કેટલાક સમાજોમાં જેઠ સુદ અગિયારસ, જ્યારે અન્યમાં શ્રાવણ પૂનમ; આ નોંધમાં શ્રાવણ પૂનમ છે.