ઘટસ્થાપના 2021

શારદીય નવરાત્રીના પ્રથમ દિવસે માતાજીની ઉપાસના માટે પવિત્ર કળશની સ્થાપના.

આસો સુદ એકમથી શારદીય નવરાત્રીની શરૂઆત થાય છે. ઘણા પરિવારોમાં આ દિવસે ઘટસ્થાપન અથવા કળશસ્થાપન કરવામાં આવે છે. પૂજા માટે સ્વચ્છ સ્થાન તૈયાર કરીને ત્યાં પાણી ભરેલો પવિત્ર કળશ સ્થાપવામાં આવે છે. ઘરની પરંપરા પ્રમાણે કળશ પર પાન અને નાળિયેર મૂકવામાં આવે છે તથા તેની આસપાસ માટીમાં જવ કે બીજા અનાજનાં દાણા વાવવામાં આવે છે. માતાજીનું આવાહન કરીને દીવો, ફૂલ અને નૈવેદ્ય અર્પણ થાય છે. પછીના દિવસોમાં પરિવાર એ જ સ્થાને માતાજીની આરતી, પાઠ અને પૂજા કરે છે. માટીમાં ઊગતા જવારા જીવન, પોષણ અને નવી શરૂઆતનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.

ઘટસ્થાપન પાછળ કોઈ એક અલગ પૌરાણિક કથા નથી. આ વિધિનો મુખ્ય ભાવ માતાજીને શ્રદ્ધાથી આવકારવાનો અને નવરાત્રી દરમિયાન નિયમિત ઉપાસના કરવાનો સંકલ્પ લેવાનો છે. ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર અને ઉત્તર ભારતના પરિવારોમાં કળશ ગોઠવવાની રીત તથા સામગ્રી જુદી હોઈ શકે છે; દરેક જગ્યાએ એક જ વિધિ ફરજિયાત નથી. ઘટસ્થાપન માટે માત્ર પંચાંગમાં દર્શાવેલી તારીખ જોઈને સમય નક્કી કરવો યોગ્ય નથી. શુભ મુહૂર્ત સ્થાનિક સૂર્યોદય અને તિથિ સહિતના પંચાંગના નિયમો પ્રમાણે જોવામાં આવે છે.

ઘટસ્થાપન શારદીય નવરાત્રીની શરૂઆતમાં માતાજીની ઉપાસના માટે પવિત્ર કળશ સ્થાપવાની વિધિ છે. તેમાં શ્રદ્ધા, પવિત્રતા, નિયમિત પૂજા અને નવી શરૂઆતનો ભાવ છે. શુભ મુહૂર્ત પોતાના સ્થળના પંચાંગ પ્રમાણે જોવાનું રહે છે.

સ્વચ્છ પૂજાસ્થાન તૈયાર કરીને કળશ સ્થાપો અને દેવીનું આવાહન કરો. દીવો, ધૂપ, ફૂલ અને નૈવેદ્ય અર્પણ કર્યા પછી રોજ પૂજા કરવામાં આવે છે. અનાજ વાવવાની રીત અને કળશની ગોઠવણી પરંપરા પ્રમાણે બદલાય છે. સ્થાપનાનો દિવસ અને તેનો સ્થાનિક દિવસનો મુહૂર્ત અલગ બાબતો છે.

ઉત્તર ભારત અને મહારાષ્ટ્રના ઘણા ઘરોમાં કળશસ્થાપનથી શારદીય નવરાત્રી શરૂ થાય છે. ગુજરાતમાં માતાજીની આરાધના અને ગરબાની સાથે ઘરપરંપરા જુદી હોઈ શકે છે. પૂજાનો મુહૂર્ત સ્થળ પ્રમાણે ગણવો.