ગુડી પડવો

ગુડી પડવો ચૈત્ર મહિનાના પહેલા દિવસે, ચૈત્ર સુદ એકમે આવે છે. ખાસ કરીને મરાઠી લોકો તેને નવા વર્ષ તરીકે ઉજવે છે. આ દિવસના મહિમા વિશે જુદી જુદી માન્યતાઓ છે. એક માન્યતા છે કે આ દિવસે બ્રહ્માજીએ સૃષ્ટિની રચના શરૂ કરી અને કાળગણનાની શરૂઆત થઈ. બીજી માન્યતા પ્રમાણે ઊભી કરેલી ગુડી વિજયનું પ્રતીક છે, અને શ્રીરામ વિજય મેળવીને અયોધ્યા પાછા ફર્યા તેની યાદ અપાવે છે. મહારાષ્ટ્રની ઐતિહાસિક પરંપરામાં ગુડી વિજયધ્વજ અને શાલિવાહન શક સાથે પણ જોડાયેલી છે. આ દિવસે પરિવારો ઘર સાફ કરીને શણગારે છે, રંગોળી પૂરે છે અને ગુડી ઊભી કરે છે. ગુડી એટલે વાંસના દંડા પર બાંધેલું રંગીન કપડું, જેને લીમડા કે આંબાનાં પાન, ફૂલ અને ઉપર ઊંધા મૂકેલા ધાતુના લોટાથી શણગારાય છે. લીમડો અને ગળી વસ્તુઓ સાથે ખાવાનો રિવાજ છે. જીવનમાં કડવા અને મીઠા બંને અનુભવ આવે છે, એનું એ પ્રતીક છે. આ તહેવાર વસંત ઋતુ અને રવી પાકની કાપણીના દિવસોમાં આવે છે. એટલે તેમાં નવું વર્ષ, નવી શરૂઆત, સમૃદ્ધિ, હિંમત અને પ્રકૃતિના નવા ચક્ર માટે આભારનો ભાવ, બધું એકસાથે જોવા મળે છે.

ગુડી પડવાનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુ સંબંધી અર્થમાં રહેલું છે.

બારી કે બારણે વાંસનો દંડો ઊભો કરાય છે. તેના પર રંગીન કપડું બાંધીને લીમડા અને આંબાનાં પાનનો હાર અને સાકર લટકાવાય છે, અને સૌથી ઉપર ધાતુનો લોટો ઊંધો મુકાય છે. બીજું કંઈ ખાતાં પહેલાં લીમડાનાં પાન ગોળ સાથે ખવાય છે. પહેલાં કડવું ખાવા પાછળ ભાવ એ છે કે વર્ષમાં માત્ર મીઠાશની આશા રાખવા કરતાં કડવું અને મીઠું બંને સ્વીકારી લેવું સહેલું પડે છે.

મહારાષ્ટ્ર અને ગોવામાં ગુડી ઊભી કરાય છે. કર્ણાટક અને આંધ્રમાં આ જ દિવસ ઉગાદિ તરીકે ઉજવાય છે, અને છ સ્વાદની પચડી બને છે. સિંધી સમાજ ચેટીચંડ ઉજવે છે. ગુજરાતમાં નવું વર્ષ આ દિવસે બેસતું જ નથી. ગુજરાતીઓનું નવું વર્ષ તો કારતકમાં બેસે છે.