હનુક્કા

હનુક્કા યહૂદીઓનો આઠ દિવસનો પ્રકાશનો તહેવાર છે. તેનાં ઐતિહાસિક મૂળ ઈસવીસન પૂર્વે બીજી સદીમાં છે. ત્યારે મક્કાબીઓએ સેલ્યુસિડ શાસન સામે બળવો કર્યો હતો, અને યરુશલેમનું જે મંદિર અપવિત્ર કરાયું હતું તેની ફરી પ્રતિષ્ઠા કરી હતી. રબ્બીઓની પરંપરામાં એક જાણીતી કથા પણ છે. મંદિરના દીવા માટે વિધિપૂર્વક શુદ્ધ કરેલું તેલ થોડુંક જ બચ્યું હતું, માંડ એક દિવસ ચાલે એટલું. છતાં નવું તેલ તૈયાર થયું ત્યાં સુધી, આઠ દિવસ, એ દીવો બળતો રહ્યો. એટલે ઘરની મુખ્ય વિધિમાં નવ શાખાવાળી ખાસ દીવી, હનુકિયા, વપરાય છે. આઠ રાત સુધી રોજ એક દીવો ઉમેરાય છે, અને સામાન્ય રીતે શમાશ નામની સહાયક મીણબત્તીથી બાકીના દીવા પ્રગટાવાય છે. દીવા પ્રગટાવતી વખતે પ્રાર્થના બોલાય છે અને ગીતો ગવાય છે. તેલમાં તળેલી વાનગીઓ, ડ્રેડલની રમત અને ભેટ કે ગેલ્ટ આપવાની પ્રથા સમય જતાં જુદા જુદા સમુદાયોમાં ઉમેરાઈ. હનુક્કામાં ધર્મ ટકી રહ્યાની ઐતિહાસિક યાદ પણ છે, અને અંધારામાં પણ બળતા રહેલા નાનકડા દીવાનું પ્રતીક પણ.

જે સમુદાય હનુક્કા ઊજવે છે તેના માટે આ તહેવાર મહત્ત્વનો છે, અને તેનાથી ધર્મ, પરિવાર અને સંસ્કૃતિની પરંપરા પેઢી દર પેઢી જળવાઈ રહે છે.

હનુકિયા પર રોજ રાતે એક દીવો વધારે પ્રગટાવાય છે. હનુકિયા બારીમાં મુકાય છે, કારણ કે તેનો પ્રકાશ બહારથી દેખાય એ જ મહત્ત્વનું છે. તેલમાં તળેલી લાટકે અને સુફગનિયોત ખવાય છે. નાની નાની શરત લગાવીને ડ્રેડલ રમાય છે, અને બાળકોને ગેલ્ટ અપાય છે.

અશ્કેનાઝી ઘરોમાં લાટકે તળાય છે, અને સેફાર્ડી તથા ઇઝરાયલી ઘરોમાં સુફગનિયોત. બંનેમાં વાત તેલની જ છે. ઇઝરાયલ બહાર આ તહેવાર આટલો મોટો ગણાય છે, તે ઘણે અંશે એટલા માટે કે તે નાતાલની આસપાસ આવે છે. યહૂદી ધર્મના નિયમોમાં હનુક્કા નાનો તહેવાર છે, પણ વિદેશમાં વસતા યહૂદીઓ માટે મોટો.