હનુમાન જયંતી

હનુમાન જયંતીએ રામભક્ત હનુમાનજીનો જન્મદિવસ ઉજવાય છે. રામાયણની પરંપરામાં હનુમાનજી લોકોના સૌથી પ્રિય દેવોમાંના એક છે. પ્રચલિત કથા પ્રમાણે તેઓ અંજના અને કેસરીના પુત્ર છે, અને તેમના જન્મમાં પવનદેવની દૈવી ભૂમિકા હતી. એટલે જ હનુમાનજી પવનપુત્ર પણ કહેવાય છે. તેમના બાળપણની કથાઓમાં અદ્ભુત બળ અને નીડરતા દેખાય છે. એક જાણીતી કથા એવી છે કે બાળ હનુમાન ઊગતા સૂર્યને ફળ સમજીને તેની તરફ કૂદ્યા હતા. પણ મોટા થયા પછી તેમનું જીવન માત્ર બળથી નહીં, નિષ્ઠાભરી ભક્તિથી ઓળખાય છે. તેમણે લંકામાં સીતાજીને શોધી કાઢ્યાં અને શ્રીરામનો સંદેશો પહોંચાડ્યો. અશક્ય લાગતાં વિઘ્નો પાર કરવામાં તેમણે વાનરસેનાને મદદ કરી. લક્ષ્મણજી ઘાયલ થયા ત્યારે તેઓ સંજીવની બુટ્ટીવાળો પર્વત ઉપાડી લાવ્યા. એટલે હનુમાન જયંતી એવા સાહસનો દિવસ છે, જેની સાથે નમ્રતા, બુદ્ધિ અને નિઃસ્વાર્થ સેવા જોડાયેલાં છે. આ દિવસે ભક્તો હનુમાન ચાલીસા, સુંદરકાંડ કે રામાયણના પાઠ કરે છે, મંદિરે દર્શને જાય છે અને સિંદૂર ચઢાવે છે. બળ, રક્ષા અને અડગ ભક્તિ માટે તેઓ હનુમાનજીને પ્રાર્થના કરે છે.

હનુમાન જયંતીનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુ સંબંધી અર્થમાં રહેલું છે.

હનુમાન ચાલીસાના પાઠ થાય છે, અને ઘણા ભક્તો 40 પાઠ કરે છે. મૂર્તિ પર તેલમાં ભેળવેલું સિંદૂર ચઢાવાય છે અને બુંદીના લાડુ ધરાવાય છે. હનુમાનજીનો જન્મ પરોઢ પહેલાંની ઘડીએ થયો મનાય છે, એટલે ઘણાં મંદિરોમાં પૂજા ત્યારથી જ શરૂ થાય છે અને આખો દિવસ દ્વાર ખુલ્લાં રહે છે.

હનુમાન જયંતીની તિથિ જ પ્રદેશ પ્રમાણે બદલાય છે. ઉત્તર ભારત અને ગુજરાતમાં તે ચૈત્ર સુદ પૂનમે ઉજવાય છે. તમિલનાડુમાં તે માગશર મહિનામાં આવે છે, અને દખ્ખણના કેટલાક ભાગોમાં વૈશાખ વદમાં. મહારાષ્ટ્રમાં વહેલી પરોઢે રામાયણનું વાચન શરૂ થાય છે અને સૂર્યોદયની ઘડી સુધી ચાલે છે. આંધ્રમાં 41 દિવસનું અનુષ્ઠાન થાય છે, જે ત્યાંની હનુમાન જયંતીએ પૂરું થાય છે.