હોર્નબિલ ઉત્સવ

હોર્નબિલ ઉત્સવ નાગાલેન્ડનો આધુનિક સાંસ્કૃતિક તહેવાર છે. રાજ્યના અનેક નાગા સમાજો એક મંચ પર ભેગા થાય અને છતાં દરેક સમાજ પોતાનો આગવો વારસો રજૂ કરી શકે, એ માટે તે શરૂ કરાયો છે. ઉત્સવ કોહિમા પાસે કિસામાના નાગા હેરિટેજ વિલેજમાં યોજાય છે. તેનું નામ હોર્નબિલ પક્ષી પરથી પડ્યું છે, જે નાગા લોકકથાઓ, ઘરેણાં અને પરંપરાગત ચિત્રોમાં ઠેરઠેર જોવા મળે છે. ઉત્સવમાં જુદી જુદી જાતિઓનાં વિધિનાં નૃત્યો, લોકગીતો, દેશી રમતો, હસ્તકલા, વણાટ, લાકડાકામ, પરંપરાગત બાંધકામ અને ભોજન જોવા મળે છે. મોરુંગ શૈલીનાં ઘરો અને જીવંત રજૂઆતો જોઈને મુલાકાતીઓ સમજે છે કે સમાજજીવન, મોઢે મોઢે ચાલ્યો આવતો ઇતિહાસ, યોદ્ધાઓની પરંપરા, ખેતી અને કારીગરીએ નાગા ઓળખ કેવી રીતે ઘડી છે. હોર્નબિલ કોઈ એક મૂળ કથાવાળો પ્રાચીન ધાર્મિક તહેવાર નથી. તેને જાણીજોઈને આજના સમયનું એવું મિલનસ્થળ બનાવાયું છે, જ્યાં જૂની પરંપરાઓ ભેગી થાય છે. અહીં જુદા જુદા નાગા સમાજો પોતાનો વારસો સાચવે છે, મંચ પર રજૂ કરે છે અને તેને નવો અર્થ આપે છે. સાથે નવી પેઢી અને રાજ્ય બહારથી આવતા લોકો પણ એ વારસાને ઓળખતા થાય છે. આ ઉત્સવનું મહત્ત્વ એમાં જ છે.

હોર્નબિલ ઉત્સવ તેને ઉજવનારા સમાજ માટે ખાસ છે, અને તેનાથી ધર્મ, પરિવાર અને સંસ્કૃતિની પરંપરા જળવાઈ રહે છે.

દરેક જાતિ ઉત્સવના સ્થળે પોતાનું મોરુંગ, એટલે કે પરંપરાગત ઘર, રાખે છે અને તેમાં મહેમાનોનો સત્કાર કરે છે. લાકડાના ઢોલ, કુસ્તી, મરચાં ખાવાની હરીફાઈ, હસ્તકલા અને દરેક સમાજની ચોખાની બિયર પણ હોય છે. નાગાલેન્ડનો સ્થાપના દિવસ 1 ડિસેમ્બર છે, એટલે ઉત્સવ એ જ દિવસે શરૂ થાય છે.

કોહિમા બહાર કિસામામાં આ ઉત્સવ દર વર્ષે 1થી 10 ડિસેમ્બર સુધી ચાલે છે. આ કેલેન્ડરના બહુ ઓછા તહેવારોમાંનો આ એક છે, જેની તારીખ કોઈ ગણતરી પરથી નહીં પણ નિર્ણય લઈને ગ્રેગોરિયન કેલેન્ડરમાં નક્કી કરાઈ છે. નાગા જાતિઓના પોતાના લણણીના તહેવારો, જેમ કે સેક્રેન્યી, મોઆત્સુ અને તુલુની, પોતપોતાની ઋતુમાં અલગથી ઉજવાય છે.