જયા એકાદશી

જયા એકાદશીની કથા એવી છે કે ઇન્દ્રની સભામાં માલ્યવાન નામે ગંધર્વ ગાયક અને પુષ્પવતી નામે અપ્સરા હતાં. એક વાર ગાયન અને નૃત્ય ચાલતું હતું ત્યારે બંનેનું ધ્યાન એકબીજામાં ખોવાઈ ગયું, અને રાજસભાની મર્યાદા તૂટી. આ ભૂલથી ઇન્દ્ર ક્રોધે ભરાયા, અને તેમણે બંનેને પિશાચ બનીને હિમાલયમાં કષ્ટ વેઠવાનો શાપ આપ્યો. એ દુઃખી અવસ્થામાં અગિયારસનો દિવસ આવ્યો. તે દિવસે તેમને ઢંગનું ખાવાનું ન મળ્યું, અને આખી રાત તેઓ જાગતાં રહ્યાં. તેમણે કોઈ વિધિપૂર્વક વ્રત લીધું નહોતું, છતાં કથા કહે છે કે અજાણતાં થયેલા આ ઉપવાસ અને જાગરણથી તેઓ પવિત્ર થયાં. બારસના દિવસે શાપ પૂરો થયો અને બંનેને ફરી દિવ્ય રૂપ મળ્યું. તેઓ પાછાં આવ્યાં ત્યારે ઇન્દ્રને ખબર પડી કે જયા એકાદશીના પ્રભાવથી તેમનો છુટકારો થયો છે. એટલે આ કથા અગિયારસને એવો દિવસ ગણાવે છે, જ્યારે સંયમ, જાગરણ અને ભગવાન વિષ્ણુનું સ્મરણ માણસને મનના આવેગમાંથી અને જૂની ભૂલોનાં પરિણામમાંથી ઉપર ઉઠાવી શકે.

મનાય છે કે આ વ્રત ભૂત-પ્રેતની યોનિમાંથી છુટકારો અપાવે છે. તેની સાથે જોડાયેલી કથા એક ગંધર્વ ગાયકની છે, જેણે પોતાનું સ્થાન ગુમાવ્યું અને આ ઉપવાસથી પાછું મેળવ્યું. આ વ્રત મહા સુદ અગિયારસે થાય છે.

મહા સુદ અગિયારસનું આ વ્રત શાપમાંથી છુટકારા માટે થાય છે. કથામાં આ શાપ બે ગાયકોને મળ્યો હતો, જે દરબારમાં બેધ્યાન રહ્યાં અને તેની સજામાં પિશાચ બન્યાં.