કાર્તિગઈ દીપમ

કાર્તિગઈ દીપમ તમિલ સંસ્કૃતિના દીવાના સૌથી જૂના તહેવારોમાંનો એક છે. ઘરોમાં અને મંદિરોમાં તેલના નાના દીવાઓની હાર પ્રગટે છે. સૌથી ભવ્ય ઉજવણી તિરુવન્નામલાઈમાં થાય છે, જ્યાં અરુણાચલ પર્વત પર વિશાળ મહાદીપમ પ્રગટાવાય છે. સૌથી જાણીતી શૈવ કથા એવી છે કે બ્રહ્માજી અને ભગવાન વિષ્ણુ વચ્ચે કોણ મોટું એ વાતે વિવાદ થયો. ત્યારે ભગવાન શિવ અનંત અગ્નિસ્તંભ રૂપે પ્રગટ થયા. તેનો છેડો શોધવા વિષ્ણુ નીચે ગયા અને બ્રહ્માજી ઉપર ગયા, પણ બેમાંથી કોઈને તેની શરૂઆત કે અંત ન મળ્યો. અગ્નિના આ રૂપે બતાવ્યું કે ભગવાન શિવ અપાર છે, તેમને કોઈ માપી શકતું નથી. બીજી પરંપરા કૃત્તિકા નક્ષત્ર સાથે જોડાયેલી છે. કથા છે કે કૃત્તિકાઓએ છ બાળકોને ઉછેર્યાં અને મા પાર્વતીએ એ છયે બાળકોને એક કરીને છ મુખવાળા મુરુગન બનાવ્યા. આમ આ તહેવાર શિવજી અને મુરુગન બંને સાથે જોડાયેલો છે. ઘરમાં દીવા પ્રગટાવવા એ મનનો અંધકાર દૂર કરવાનું પ્રતીક છે, અને અરુણાચલના શિખર પરની જ્યોત અગ્નિસ્તંભની એ પ્રાચીન કથાને દૂર દૂર સુધી નજર સામે લાવી દે છે.

ભક્તિ, કુટુંબની પરંપરા અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે મોસમી અર્થને કારણે કાર્તિગઈ દીપમનું મહત્ત્વ છે.

સાંજ પડતાં દરેક બારણે અને દીવાલ પર માટીના અગલ દીવાની હાર મુકાય છે, એટલે જ તહેવારનો દિવસ પણ સાંજ પરથી નક્કી થાય છે. પોરી ઉરુંડઈ અને અપ્પમ બને છે. આ તહેવાર તમિલ મહિના કાર્તિગઈમાં (સૂર્ય વૃશ્ચિક રાશિમાં હોય ત્યારે) કૃત્તિકા નક્ષત્રના દિવસે આવે છે. જે પરિવારો ત્રણ દિવસ ઊજવે છે ત્યાં ત્રીજા દિવસે દીવા ઠારી દેવાય છે.

આ તહેવાર સૌથી વધુ તમિલનાડુમાં ઊજવાય છે, અને કેરળ, આંધ્રના દરિયાકાંઠે તથા શ્રીલંકામાં પણ ઊજવાય છે. તેની તારીખ પૂનમ પરથી નહીં, કૃત્તિકા નક્ષત્ર પરથી નક્કી થાય છે. એટલે એ દર વખતે ઉત્તર ભારતની એ કારતક સુદ પૂનમ નથી હોતી, જે વારાણસીમાં દેવ દીપાવલી તરીકે ઊજવાય છે. છતાં બંને ઘણી વાર એક જ દિવસે આવે છે.