લાભ પાંચમ

ગુજરાતમાં દિવાળીની રજાઓ પરંપરાગત રીતે લાભ પાંચમે પૂરી થાય છે, અને આ દિવસે શુભ ઘડીએ ફરી કામકાજ શરૂ થાય છે. ‘લાભ’ એટલે ફાયદો કે નફો. આ તહેવાર સમૃદ્ધિને ગણેશજી, લક્ષ્મીજી અને મા શારદાના આશીર્વાદ સાથે જોડે છે. જૂના વેપારી રિવાજમાં દિવાળીના ચોપડાપૂજનમાં પૂજેલા ચોપડા રજા પછી આ દિવસે વેપાર માટે ખોલાતા. તેમાં ઘણી વાર ‘શુભ’ અને ‘લાભ’ લખીને શુભ અને નફાવાળા વર્ષની પ્રાર્થના કરાતી. આજે ઘણે ઠેકાણે હિસાબ ડિજિટલ થઈ ગયા છે, તોપણ અનેક ગુજરાતી દુકાનો, ઓફિસો અને કુટુંબના ધંધામાં લાભ પાંચમે પહેલો સોદો કરવાનો કે દુકાન ફરી ખોલવાનો રિવાજ જળવાયો છે. પરિવારો મંદિરે દર્શને જાય છે અને એકબીજાને શુભેચ્છા તથા મીઠાઈ આપે છે. દિવાળીમાં લક્ષ્મીપૂજન કે શારદાપૂજન ન થઈ શક્યું હોય તો ઘણા લોકો આ દિવસે કરી લે છે. આમ લાભ પાંચમ આભારની લાગણી, નીતિથી ધંધો કરવાના સંકલ્પ અને સમૃદ્ધિની આશા સાથે ફરી વેપાર શરૂ કરવાનો દિવસ છે.

લાભ પાંચમનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, કુટુંબની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુ સંબંધી અર્થમાં રહેલું છે.

દિવાળીથી બંધ રહેલી દુકાનો સવારે શુભ મુહૂર્તે ખૂલે છે. નવો ચોપડો ખોલીને પહેલી નોંધ લખાય છે, અને મીઠાઈ વહેંચાય છે. ઘણા પરિવારો વર્ષની પહેલી ખરીદી ધનતેરસે નહીં, પણ લાભ પાંચમે કરે છે.

લાભ પાંચમ લગભગ ફક્ત ગુજરાતનો જ તહેવાર છે. બીજે આ જ તિથિ જૈનો માટે જ્ઞાન પાંચમ છે, તો ક્યાંક કારતકની નાગ પાંચમ ગણાય છે. ત્યાં ધંધો ફરી શરૂ કરવા માટે કોઈ ખાસ દિવસ નક્કી નથી.