માઘ મેળો 2043

સંગમની રેતી પર દર વર્ષે મહિનાભરનો પડાવ નંખાય છે, પછી ભલે એ વર્ષે કુંભ હોય કે ન હોય.

માઘ મેળો પ્રયાગરાજના ત્રિવેણી સંગમ ખાતે દર વર્ષે શિયાળામાં યોજાતી તીર્થયાત્રા છે. અહીં ગંગા અને યમુના મળે છે તથા ધાર્મિક માન્યતામાં અદૃશ્ય સરસ્વતીનું સ્મરણ થાય છે. નક્કી કરેલા ચક્રના મોટા કુંભથી અલગ માઘનું સ્નાનપર્વ દર વર્ષે આવે છે. નદીકાંઠે છાવણીઓ, સાધુ-સંતો અને સેવાભાવી સંસ્થાઓ સાથે વિશાળ યાત્રાળુ સમાજ ભેગો થાય છે.

કલ્પવાસ મહત્વનું વ્રત છે. ભક્તો સંગમ પાસે નિર્ધારિત સમય રહી સ્નાન, પ્રાર્થના, દાન, સાદું ભોજન અને સંયમ પાળે છે. બધાના કઠિન નિયમો સરખા હોતા નથી. પોષ પૂનમ, મકરસંક્રાંતિ, મૌની અમાસ, વસંત પંચમી, મહા પૂનમ અને કેટલાક જાહેર કાર્યક્રમોમાં મહાશિવરાત્રી મહત્વના સ્નાનદિવસ છે.

મેળો અનેક અઠવાડિયા ચાલે છે, માત્ર પોષ પૂનમનો એક દિવસ નહીં. પંચાંગમાં તેની અવધિ અને જુદા સ્નાનદિવસ બતાવવા જોઈએ. નદીના પ્રવાહ, ભીડ અને વહીવટી સૂચનાઓનું પાલન જરૂરી છે. તીર્થનું ધાર્મિક મહત્ત્વ અને આધુનિક મેળાની વ્યવસ્થા અલગ બાબતો છે.

કુંભ મેળાનું નામ સૌએ સાંભળ્યું છે, પણ માઘ મેળો તો દર વર્ષે ભરાય છે. કલ્પવાસ મહિનાભરની કડક સાધના છે, પણ મેળાની ભીડમાં એ મોટે ભાગે નજરે ચડતી નથી.

કલ્પવાસ, સ્નાન, દાન, પ્રાર્થના અને મુખ્ય દિવસોની અલગ વિધિ થાય છે.

પ્રયાગરાજનો દરવર્ષે અનેક અઠવાડિયાનો મેળો; સમયાંતરે થતો કુંભ તેનાથી જુદો છે.