મહારાષ્ટ્ર દિન 2018

આઝાદી પછી મરાઠી અને ગુજરાતી બોલતા મોટા વિસ્તારો દ્વિભાષી મુંબઈ રાજ્યમાં સાથે હતા, અને 1 મે 1960ના રોજ મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય બન્યું તેની યાદમાં મહારાષ્ટ્ર દિન ઊજવાય છે.

મહારાષ્ટ્ર દિન 1 મે 1960ના રોજ મહારાષ્ટ્ર રાજ્યની રચનાની યાદમાં ઊજવાય છે. આઝાદી પછી દ્વિભાષી મુંબઈ રાજ્યમાં મરાઠી બોલતા અને ગુજરાતી બોલતા મોટા વિસ્તારો સાથે હતા. મરાઠીભાષી રાજ્ય માટે સંયુક્ત મહારાષ્ટ્રનું જોરદાર આંદોલન ચાલ્યું, અને એ જ સમયે અલગ ગુજરાતીભાષી રાજ્ય માટે પણ આંદોલન થયું. મુંબઈ પુનર્ગઠન કાયદાથી જૂના રાજ્યના ભાગ પડ્યા, અને 1 મે 1960ના રોજ મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત વિધિવત્ અલગ રાજ્યો બન્યાં. મુંબઈ મહારાષ્ટ્રની રાજધાની બન્યું. એટલે આ દિવસ સાથે ભારતમાં ભાષાના આધારે થયેલી રાજ્યોની પુનર્રચના અને રાજ્ય માટેના આંદોલનમાં જોડાયેલા લોકોની યાદ જોડાયેલી છે. સરકારી ઉજવણીમાં ધ્વજવંદન, પરેડ અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો થાય છે. જાહેર કાર્યક્રમોમાં મરાઠી ભાષા, સાહિત્ય, નાટક, લોકપરંપરા અને રાજ્યની સામાજિક તથા આર્થિક સિદ્ધિઓની વાત થાય છે. 1 મે આંતરરાષ્ટ્રીય શ્રમિક દિન પણ છે, એટલે આ તારીખ રાજ્યની રચના અને શ્રમિકો, બંને સાથે જોડાયેલી છે.

સંયુક્ત મહારાષ્ટ્ર ચળવળમાં સાહિત્યકારો, શ્રમિક સંગઠનો, વિદ્યાર્થીઓ અને રાજકીય કાર્યકરો જોડાયા હતા; સંઘર્ષમાં મૃત્યુ પામેલા પ્રદર્શનકારોનું પણ સ્મરણ થાય છે. 1960ના બોમ્બે પુનર્ગઠન કાયદાથી મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત એ જ દિવસે રચાયા; તેને બે પ્રજાઓની પરસ્પર દુશ્મનાવટ તરીકે રજૂ ન કરવી. મરાઠી સાહિત્ય-નાટ્ય પરંપરા સાથે આદિવાસી, કોંકણ, દક્ષિણ અને બહુભાષી સમાજ રાજ્યની ઓળખ ઘડે છે. 1 મે આંતરરાષ્ટ્રીય શ્રમિક દિવસ પણ હોવાથી એ જ દિવસે રાજ્યસ્થાપના અને શ્રમિક અધિકારના જુદા કાર્યક્રમો થઈ શકે છે.

1 મે 1960એ મહારાષ્ટ્રની રચના અને સંયુક્ત મહારાષ્ટ્ર ચળવળનું સ્મરણ તથા વિવિધ સમાજનું સન્માન.

રાજ્ય સમારોહ, ચળવળના સહભાગીઓને શ્રદ્ધાંજલિ, મરાઠી સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો અને જાહેર ઉજવણી; ધાર્મિક તહેવાર નહીં.

મહારાષ્ટ્ર અને પ્રવાસી સમાજ; 1 મે 1960એ દ્વિભાષી બોમ્બે રાજ્યમાંથી મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત રચાયા. એ જ દિવસે શ્રમિક દિવસ પણ છે.