મહાવીર જન્મ કલ્યાણક 2024

મહાવીર જન્મ કલ્યાણકે જૈનો વર્તમાન યુગના ચોવીસમા તીર્થંકર ભગવાન વર્ધમાન મહાવીરનો જન્મોત્સવ ઊજવે છે, અને રાજકુળમાં થયેલા તેમના જન્મ પહેલાં માતાએ જોયેલાં શુભ સ્વપ્નોને યાદ કરે છે.

જૈન પરંપરા પ્રમાણે વર્તમાન યુગના ચોવીસમા તીર્થંકર વર્ધમાન મહાવીરનો જન્મ રાજકુળમાં થયો હતો. તેમના જન્મ પહેલાં માતાએ શુભ સ્વપ્નો જોયાં હતાં. સુખસાહ્યબીમાં ઊછર્યા છતાં આશરે ત્રીસ વર્ષની ઉંમરે વર્ધમાને ઘરસંસાર છોડ્યો. પછી વર્ષો સુધી તેમણે કઠોર તપ, ધ્યાન અને અનાસક્તિની સાધના કરી. તેમને કેવળજ્ઞાન, એટલે કે પૂર્ણ જ્ઞાન, પ્રાપ્ત થયું. ત્યાર પછી તેમણે અહિંસા, સત્ય, અચૌર્ય, બ્રહ્મચર્ય કે સંયમ, અને અપરિગ્રહનો માર્ગ બતાવ્યો. તેમના ઉપદેશથી સાધુ, સાધ્વી, શ્રાવક અને શ્રાવિકાનો ચતુર્વિધ સંઘ ઘડાયો. એટલે આ દિવસ ફક્ત જન્મની ઉજવણી નથી. વરઘોડો, દેરાસરમાં પૂજા, દાન અને મહાવીર સ્વામીના જીવનનું વાંચન, આ બધું એ કઠણ આદર્શ તરફ પાછું વાળે છે કે રોજના જીવનમાં હિંસા, આસક્તિ અને અહંકાર ઓછાં કરવાં.

જૈન પરંપરામાં મહાવીરના જન્મ પહેલાં શુભ સ્વપ્નો અને ઈન્દ્ર દ્વારા બાળપ્રભુના અભિષેકનું વર્ણન છે. શ્વેતાંબર અને દિગંબર પરંપરામાં સ્વપ્નોની સંખ્યા અને ગૃહસ્થજીવનની વિગતોમાં ભેદ છે; આ પવિત્ર પરંપરાકથાઓ છે, આધુનિક દસ્તાવેજી જીવનચરિત્ર નહીં. મહાવીરના પાંચ મહાવ્રત સાધુ-સાધ્વી માટે અને અનુરૂપ સંયમ શ્રાવક-શ્રાવિકા માટે માર્ગદર્શક છે. તેથી રથયાત્રા અને અભિષેકનો હેતુ માત્ર ભવ્યતા નહીં, અહિંસા, અનેકાંતવાદ, સંયમ અને સર્વજીવદયાનો સંદેશ છે. બંને મુખ્ય સંપ્રદાયોમાં ચૈત્ર સુદ તેરસ માન્ય છે; અંગ્રેજી તારીખ સ્થાનિક જૈન સંઘના પંચાંગથી ચકાસવી.

જૈન તીર્થંકર મહાવીરના જન્મની ઉજવણી અને અહિંસા, સત્ય, સંયમ તથા જીવદયાનો સંકલ્પ.

મંદિર અભિષેક અને સ્નાત્રપૂજા, રથયાત્રા, મહાવીરજીવનનું વાચન, દાન અને અહિંસા કાર્યક્રમો; સંપ્રદાય પ્રમાણે રીત જુદી.

ભારત અને વિદેશના જૈન સમાજમાં ચૈત્ર સુદ તેરસ. શ્વેતાંબર-દિગંબર જીવનકથામાં ભેદ છે; તારીખ સ્થાનિક સંઘ પંચાંગથી ચકાસવી.