માતારીકી

માતારિકી તારાના શિયાળાના પ્રભાતોદય સાથે જોડાયેલ માઓરી નવું વર્ષ, સ્મરણ, આભાર અને ભવિષ્યની તૈયારી; રજાની તારીખ દર વર્ષે જાહેર થાય છે.

માતારિકી એ પ્લેયાડીઝ તારાગુચ્છનું માઓરી નામ છે. શિયાળાની વહેલી સવારમાં આ તારાઓ ફરી દેખાય ત્યારે ન્યૂઝીલેન્ડના અનેક માઓરી ઇવી સમાજમાં નવા વર્ષની શરૂઆતનો સંકેત મળે છે. સમય નક્કી કરવામાં તારાઓનું નિરીક્ષણ અને માઓરી ચંદ્ર પંચાંગ ‘મારામાતાકા’ બંને મહત્વનાં છે. દરેક સ્થળે તારાઓ પહેલી વાર દેખાય તે જ દિવસ ઉત્સવ હોય એવું નથી. જુદા ઇવી સમાજનું પોતાનું જ્ઞાન છે; પશ્ચિમના કેટલાક વિસ્તારોમાં માતારિકીના બદલે પુઆંગા તારાને નવા વર્ષની નિશાની માનવામાં આવે છે.

આ સમયના ત્રણ મુખ્ય ભાવ છે: ગયા વર્ષમાં મૃત્યુ પામેલા સ્વજનોનું સ્મરણ, વર્તમાન માટે આભાર અને ભવિષ્યની તૈયારી. પરિવારો સાથે ભોજન, વાર્તા, ગીત અને કરાકિયા પ્રાર્થના કરે છે. કેટલીક પરંપરામાં સવારના હાઉતાપુ વિધિમાં ભોજનની વરાળ તારાઓને અર્પણ થાય છે. માઓરી જ્ઞાનમાં જુદા તારાઓ ખેતી, મીઠાં પાણી, સમુદ્ર, વરસાદ અને પવન જેવા જીવનક્ષેત્રો સાથે જોડાય છે. તારાઓનાં નામ અને અર્થ ઇવી પ્રમાણે બદલાય છે; તેને એક જ સર્વમાન્ય દંતકથામાં સમાવી ન દેવા.

ન્યૂઝીલેન્ડે 2022માં માતારિકીને રાષ્ટ્રીય જાહેર રજા બનાવી. તેની સત્તાવાર તારીખ માઓરી પરંપરાગત જ્ઞાનની સલાહ અને કાયદાકીય વ્યવસ્થા મુજબ નક્કી થાય છે. જાહેર રજા, તારાઓ દેખાવાનો ખગોળીય સમય અને સ્થાનિક વિધિનો દિવસ હંમેશાં એકસરખો નથી. કેલેન્ડર એપમાં સત્તાવાર ન્યૂઝીલેન્ડ રજાની તારીખ ઉપયોગમાં લેવી અને માઓરી પરંપરા માટે કલ્પિત અંગ્રેજી કે ભારતીય ચંદ્ર નિયમ ન ઘડવો.

પૂર્વજ, ધરતી-આકાશ સાથેનો સંબંધ, વર્તમાનનો આભાર અને આવતા વર્ષની આશાનું સન્માન.

સમુદાયનું સ્મરણ, કરાકિયા પ્રાર્થના, સાથે ભોજન અને કેટલીક ઇવી પરંપરામાં પ્રભાતે હાઉતાપુ અર્પણ; રીત બદલાય.

ન્યૂઝીલેન્ડ; અનેક ઇવી માતારિકી અને કેટલાક પુઆંગા તારાને માને છે. 2022થી રાષ્ટ્રીય રજા, તારીખ સત્તાવાર કાર્યક્રમ મુજબ.