નારળી પૂનમ

નારળી પૂનમ મહારાષ્ટ્રના કોંકણ કિનારે અને આસપાસના પશ્ચિમી દરિયાકાંઠે વસતા માછીમાર સમાજનો શ્રાવણ સુદ પૂનમનો તહેવાર છે. ચોમાસાના તોફાની દિવસો પૂરા થતાં દરિયો ફરી માછીમારી માટે સલામત બનવા લાગે છે. એટલે ફરી ખુલ્લા દરિયે જતાં પહેલાં માછીમાર પરિવારો જળના દેવ વરુણદેવની પૂજા કરે છે અને રક્ષા માટે પ્રાર્થના કરે છે. 'નારળ' એટલે નાળિયેર, અને તેના પરથી જ આ તહેવારનું નામ પડ્યું છે. શણગારેલાં નાળિયેર કિનારે લઈ જવાય છે, અને પ્રાર્થના, ફૂલ તથા બીજી સાદી પૂજાસામગ્રી સાથે દરિયાનાં મોજાંને અર્પણ થાય છે. હોડીઓ સાફ કરી, શણગારીને પૂજાય છે, અને ઘરોમાં નાળિયેરની મીઠાઈ અને તહેવારના ભાત બને છે. આ જ દિવસે રક્ષાબંધન પણ હોય છે, એટલે દરિયાકાંઠાના પરિવારો બંને તહેવાર સાથે ઊજવે છે. દરિયા પર નભતી રોજીરોટી સાથે જોડાયેલો આ દિવસ આભાર માનવાનો પવિત્ર દિવસ બને છે. માછીમારો માટે દરિયો માત્ર કમાણીનું સાધન નથી. તે પ્રકૃતિની એવી મોટી શક્તિ છે, જેના પર તેમની સલામતી અને સમૃદ્ધિ ટકેલી છે.

નારળી પૂનમ ભક્તિ અને કુટુંબની પરંપરાનો દિવસ છે, અને તેની સાથે આધ્યાત્મિક તેમ જ ઋતુનો અર્થ પણ જોડાયેલો છે.

હોડીના માલિકો શણગારેલું નાળિયેર દરિયાને અર્પણ કરે છે, અને ત્યારે આખું ગામ કિનારે ભેગું થાય છે. તે પહેલાં હોડીઓને રંગીને હાર પહેરાવાય છે. નાળિયેર અને ગોળ નાખીને નારળી ભાત રંધાય છે. બીજા દિવસે મોસમની પહેલી માછલીઓ કિનારે ઉતારાય છે.

મુંબઈ, મહારાષ્ટ્રના દરિયાકાંઠા, ગોવા અને કર્ણાટકના કોળી અને બીજા માછીમાર સમાજ આ તહેવાર ઊજવે છે. આ જ પૂનમ અંદરના પ્રદેશોમાં રક્ષાબંધન, ગુજરાતનાં દરિયાકાંઠાનાં નગરોમાં નાળિયેરી પૂનમ અને દક્ષિણમાં અવની અવિટ્ટમ તરીકે ઊજવાય છે. એક જ ઘર આ બધા તહેવાર પાળતું હોય એવું પણ બને છે.