રાષ્ટ્રીય પંચાયતી રાજ દિન 2025

દર વર્ષે 24 એપ્રિલે રાષ્ટ્રીય પંચાયતી રાજ દિન મનાવાય છે, કારણ કે 24 એપ્રિલ 1993થી બંધારણનો 73મો સુધારો અમલમાં આવ્યો હતો અને તેનાથી પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓને બંધારણીય દરજ્જો મળ્યો તેમ જ ગ્રામીણ ભારતમાં ચૂંટાયેલા સ્થાનિક સ્વરાજનું વધુ એકસરખું માળખું ઊભું થયું.

દર વર્ષે 24 એપ્રિલે રાષ્ટ્રીય પંચાયતી રાજ દિન મનાવાય છે, કારણ કે 24 એપ્રિલ 1993થી બંધારણ (73મો સુધારો) કાયદો અમલમાં આવ્યો હતો. આ સુધારાથી પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓને બંધારણીય દરજ્જો મળ્યો, અને ગ્રામીણ ભારતમાં ચૂંટાયેલા સ્થાનિક સ્વરાજ માટે વધુ એકસરખું માળખું ઊભું થયું. તેમાં ગ્રામસભા, નિયમિત ચૂંટણી, અનુસૂચિત જાતિ, અનુસૂચિત જનજાતિ અને મહિલાઓ માટે બેઠકોની અનામત, રાજ્ય નાણાપંચ અને મોટા ભાગનાં રાજ્યોમાં ત્રણ સ્તરની વ્યવસ્થાની જોગવાઈ થઈ. ગામની પંચાયતો આ સુધારાથી પહેલી વાર નહોતી બની. ભારતમાં સ્થાનિક શાસનની પરંપરા ઘણી જૂની છે, અને તે માટેના કાયદા પણ પહેલાંથી હતા. પરંતુ આ સુધારાએ લોકશાહી વિકેન્દ્રીકરણને મજબૂત બંધારણીય પાયો આપ્યો. આ દિવસનો મુખ્ય વિચાર એ છે કે રસ્તા, પાણી, સ્વચ્છતા, સ્થાનિક વિકાસ અને ગામની પ્રાથમિકતાઓ વિશેના નિર્ણયોમાં, જેમના પર અસર પડે છે તે લોકોની નજીકની ચૂંટાયેલી સંસ્થાઓનો ભાગ હોવો જોઈએ. આ દિવસે એ પણ વિચારાય છે કે સ્થાનિક સંસ્થાઓ પાસે બરાબર કામ કરવા જેટલાં નાણાં, સત્તા અને લોકોની ભાગીદારી છે કે નહીં.

ચૂંટાયેલા ગ્રામ્ય સ્વશાસનની બંધારણીય માન્યતા અને લોકશાહી જવાબદારીમાં ગ્રામસભાની ભૂમિકાનું સ્મરણ.

ગ્રામસભા, જાહેરસેવાની સમીક્ષા, ગામવિકાસ ચર્ચા, સ્થાનિક શાસન સન્માન અને નાગરિક ભાગીદારી કાર્યક્રમ.

ભારતમાં 24 એપ્રિલે, 1993માં 73મા બંધારણીય સુધારાના અમલની વર્ષગાંઠ; અધિકાર અને વ્યવસ્થા રાજ્ય પ્રમાણે જુદી.