રાષ્ટ્રીય મતદાતા દિન

ભારતના ચૂંટણી પંચની સ્થાપના 25 જાન્યુઆરી 1950ના રોજ થઈ હતી, અને પંચના આ સ્થાપના દિવસે જ રાષ્ટ્રીય મતદાતા દિન ઉજવાય છે. આ દિવસ 2011માં એક ચોક્કસ હેતુથી શરૂ થયો. નવા પાત્ર બનેલા મતદારોને, ખાસ કરીને 18 વર્ષના થતા યુવાનોને શોધી કાઢવા, અને તેમને મતદાર તરીકે નામ નોંધાવવા તથા ચૂંટણીમાં ભાગ લેવા પ્રોત્સાહન આપવું, એ તેનો હેતુ હતો. મતદાર ઓળખપત્ર, નામ નોંધણીનાં અભિયાન, શપથ અને જાગૃતિના કાર્યક્રમો આ દિવસની મુખ્ય ઓળખ બન્યાં. આ તારીખ ચૂંટણી પંચની બંધારણીય જવાબદારી પણ યાદ અપાવે છે. સંસદ, રાજ્યોનાં વિધાનમંડળો અને રાષ્ટ્રપતિ તથા ઉપરાષ્ટ્રપતિના હોદ્દાની ચૂંટણીઓ પર દેખરેખ રાખવાનું કામ પંચનું છે. એટલે આ દિવસ કોઈ રાજકીય પક્ષ કે ચૂંટણી પરિણામની ઉજવણી નથી. તેના કેન્દ્રમાં મતદાર છે, લોકશાહીમાં ભાગ લેનાર નાગરિક તરીકે. મતદારનું નામ નોંધાયેલું હોય, તેની પાસે પૂરતી માહિતી હોય, તેના પર કોઈ દબાણ ન હોય, અને તે મત આપી શકે, એ જરૂરી છે. પુખ્ત વયના દરેક નાગરિકને મતાધિકાર મળ્યો છે. પણ એ અધિકારનો સાચો અર્થ ત્યારે જ છે, જ્યારે નાગરિકો ખરેખર ચૂંટણી પ્રક્રિયા સુધી પહોંચી શકે અને તેના પર ભરોસો રાખી શકે. આ દિવસ એ વાત ફરી યાદ અપાવે છે.

રાષ્ટ્રીય મતદાતા દિન દેશની એક મહત્ત્વની સંસ્થાને અને તેની સાથે જોડાયેલાં જાહેર મૂલ્યોને યાદ કરવાનો દિવસ છે.