રથ સપ્તમી

રથ સપ્તમી સૂર્યદેવને સમર્પિત છે. તેને સૂર્ય જયંતી, અચલા સપ્તમી કે માઘ સપ્તમી પણ કહે છે. આ દિવસે સાત ઘોડાના રથમાં બિરાજેલા સૂર્યદેવનું સ્મરણ થાય છે, અને એ રથના સારથી અરુણ છે. જુદી જુદી પરંપરાઓમાં આ સાત ઘોડાને પ્રકાશના સાત રંગ, અઠવાડિયાના સાત વાર કે વેદના સાત છંદ તરીકે સમજાવાય છે. સતત ચાલતો રથ સમયમાં આગળ વધતી સૂર્યની જીવનદાયી યાત્રાનું પ્રતીક છે. આ તહેવાર મહા સુદ પક્ષમાં, મકરસંક્રાંતિ પછી થોડા જ દિવસોમાં આવે છે, અને વધતા પ્રકાશ તથા સૂર્યની ઊર્જાની ઉજવણી ગણાય છે. ભક્તો પરંપરા પ્રમાણે સૂર્યોદય પહેલાં સ્નાન કરે છે, અને કેટલાક શરીર પર આકડાનાં પાન મૂકીને નહાય છે. પછી ઊગતા સૂર્યને અર્ઘ્ય આપે છે, અને આદિત્ય હૃદય કે ગાયત્રી જેવી સૂર્યની પ્રાર્થનાનો પાઠ કરે છે. આ દિવસ સૂર્યપ્રકાશ, આરોગ્ય અને ખેતી પર ટકેલા જીવન માટેની કૃતજ્ઞતાને અંધારામાંથી અજવાળા તરફ જવાના આધ્યાત્મિક ભાવ સાથે જોડે છે.

રથ સપ્તમીનું મહત્ત્વ ભક્તિમાં, પરિવારની પરંપરામાં અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા આધ્યાત્મિક કે ઋતુ સંબંધી અર્થમાં રહેલું છે.

પરોઢે સૂર્ય સામે મોં રાખીને, માથે અને ખભે આકડાનાં પાન મૂકીને સ્નાન કરાય છે, અને સૂર્ય ઊગતો હોય ત્યારે ખોબામાં પાણી લઈને અર્ઘ્ય અપાય છે. ઘરના બારણે સાત ઘોડાવાળા રથની રંગોળી પુરાય છે. ખુલ્લામાં નવા ચૂલા પર ખીર રાંધીને ધરાવાય છે, અને પછી પ્રસાદ તરીકે ખવાય છે.