સફલા એકાદશી 2071

સફલા એકાદશી હિંદુ પંચાંગ પ્રમાણે રખાતું એકાદશીનું વ્રત છે, અને તેની તારીખ તથા રીતરિવાજ પ્રદેશ અને સ્થાનિક પંચાંગ પ્રમાણે જુદાં હોઈ શકે છે.

સફલા એકાદશીની કથા મહિષ્માન રાજાના પુત્ર લુમ્પકની છે. સુખસગવડમાં ઉછરવા છતાં તે ચોરી અને દુર્વર્તનમાં પડ્યો, તેથી રાજ્યમાંથી કાઢી મૂકાયો. જંગલમાં તે શિકાર અને ચોરીથી ગુજરાન ચલાવતો. એક કડકડતી ઠંડીની અગિયારસે નબળાઈને કારણે તે શિકાર ન કરી શક્યો. તેણે જમીન પર પડેલાં ફળ ભેગાં કરી પવિત્ર વૃક્ષ નીચે મૂક્યાં અને વિધિ ન જાણતાં પણ હરિને યાદ કર્યા. ઠંડી અને ચિંતાથી આખી રાત જાગતો રહ્યો.

વ્રતકથા પ્રમાણે અજાણતાં થયેલા ઉપવાસ, સાદા અર્પણ અને જાગરણથી તેના જીવનમાં પરિવર્તન આવ્યું. દિવ્ય સંદેશ પછી તે પોતાના પિતાના રાજ્યમાં પાછો ફર્યો અને સારા વર્તનથી જીવવા લાગ્યો. આગળ જતાં જવાબદારીપૂર્વક રાજ કર્યું અને ભક્તિ ચાલુ રાખી. આ કથાનો અર્થ એ નથી કે એક રાતનું વ્રત કરવાથી બીજાને કરેલા નુકસાનની જવાબદારી મટી જાય; સાચું પ્રાયશ્ચિત્ત લાંબા સમયના સારા વર્તનથી સાબિત થાય છે.

‘સફલા’ એટલે ફળદાયી. ભક્તો વિષ્ણુપૂજન, દાન, આરોગ્ય મુજબ ઉપવાસ અને બારસે પારણું કરે છે. ગુજરાતી માગશર વદ અગિયારસ ઉત્તર ભારતના કેટલાક પંચાંગમાં પોષ કૃષ્ણ કહેવાય છે. સ્માર્ત-વૈષ્ણવ વ્રત અને પારણાનો સમય અલગ ચકાસવો જરૂરી છે.

સફલા એટલે ફળ આપનારી. કરેલું કામ ફળે એ માટે આ વ્રત રખાય છે. તે માગશર વદમાં, કડકડતા શિયાળામાં આવે છે.

વિષ્ણુપૂજન, દાન અને આરોગ્ય મુજબ વ્રત તથા સ્થાનિક બારસે પારણું.

આ એકાદશી માગશર વદમાં આવે છે, જ્યારે ગુજરાતી વર્ષના સૌથી ઠંડા દિવસો હોય છે. જે કામ શરૂ કર્યું હોય પણ પાર ન પડ્યું હોય, તે પાર પડે એ માટે આ વ્રત રખાય છે.

ગુજરાતની માગશર વદ અગિયારસ ઉત્તર ભારતની પોષ કૃષ્ણ એકાદશી કહેવાય છે.