શનિ જયંતી

શનિ જયંતી શનિદેવના જન્મનો દિવસ છે. શનિદેવ ગ્રહદેવતા છે, અને કર્મ, શિસ્ત તથા કર્મના ફળ સાથે તેમનું નામ જોડાયેલું છે. પુરાણોમાં શનિદેવને સૂર્યદેવ અને છાયાના પુત્ર કહ્યા છે. જન્મની જાણીતી કથા એવી છે કે ગર્ભાવસ્થામાં છાયા ભગવાન શિવની પૂજામાં ખૂબ લીન રહેતાં, એટલે શનિદેવ ગંભીર અને તપસ્વી સ્વભાવ લઈને જન્મ્યા. પછીની કથાઓમાં શનિદેવ અને સૂર્યદેવ વચ્ચેના અણબનાવની વાત આવે છે. શનિદેવે ભગવાન શિવનું કઠોર તપ કર્યું, અને તે પછી તેમને નવગ્રહોમાં મહત્ત્વનું સ્થાન મળ્યું. લોકો ઘણી વાર શનિદેવને માત્ર દુઃખ લાવનાર માને છે, પણ ભક્તિની પરંપરામાં તેઓ કડક ન્યાય કરનાર દેવ છે. તેમનો પ્રભાવ ધીરજ, જવાબદારી અને નમ્રતા શીખવે છે. શનિ જયંતીએ ભક્તો શનિદેવ કે નવગ્રહનાં મંદિરે જાય છે, તલનું તેલ, કાળા તલ કે દીવો ધરાવે છે, શનિ સ્તોત્ર અને હનુમાનજીની સ્તુતિનો પાઠ કરે છે અને દાન કરે છે. કર્મના ફળમાંથી છટકવાની પ્રાર્થના કરવાને બદલે તેઓ પોતાનું વર્તન સુધારવાનો વિચાર કરે છે.

શનિ જયંતીનું મહત્ત્વ ભક્તિ, પરિવારની પરંપરા અને આ દિવસ સાથે જોડાયેલા ધાર્મિક તથા ઋતુના અર્થમાં રહેલું છે.

શનિદેવની મૂર્તિ પર તેલ ચડાવાય છે, અને કાળા તલ, કાળું કપડું તથા લોખંડનું દાન થાય છે. શનિ જયંતી વૈશાખ વદ અમાસે આવે છે, અને ગુજરાતમાં એ જ દિવસે વટ સાવિત્રી પણ હોય છે. એટલે એક જ સવારે એક તરફ પતિના આયુષ્ય માટે વ્રત હોય, અને બીજી તરફ શેરીના છેડે શનિ મંદિરમાં તેલ ચડતું હોય.